новости веб-чат СЕРДАЛО карта заставка
 







  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало  


  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало
 

  3 страница

ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНАЯ ГАЗЕТА РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ

Выходит с 1 мая 1923 года; № 107 (9482); вторник, 21 сентября 2004 года

ЛИТЕРАТУРНИ ОАГ1УВ
ЛЬЯНОВ Арскхе Мухьмад




Наьна мотт - ираза мотт


Наьна мотт- ираза мотт,
Хезадий шоана,
Ший бер хьоасташ нанас
Оала мерза дешаш?
Наьна г1ар д1ахазача
Б1аргадайнадий шоана,
Мишта г1аддахе, делакъаже
Соц бер, ца делхаш?
Ма боккха безам луш я
Наьна г1ар ший цу бера,
Ховхача цу кхолламга
Ираз деба цо ду.
Сатем а бале,
Аьрдаг1дувлача цун дега,
Мерза наб кхетийте
Цо из д1атхьовсаду.
Ц1аккха лакъа ма лакъийла
Бера ший наьна г1ар,
Эша ма лойла цунна
Наьна кулгий й1овхал.
Хьалкхувлда из, саг хилва цох,
Сийрда лепаш вахар,
Волаш визза мехка къонах,
Волаш халкъа турпал.


ХАМХОЕВ Дауд

Къонахий баг1ац

Къонахий баг1ац
Даьсса хабар дувцаш.
Къонахоша шоаш аьннар
Хьакхоачашду.
Даьхе бахьан лийте
Цу т1ема юкъера,
Моастаг1ий бохабий,
1ожалол котбаьле
Хьаарабоал.
Къонахий бадац бийша,
Сона дег1а дале
Хьахургда яхаш.
Халонах ца кхераш
Д1аоарцаг1баьле,
Коа - карта, мехка,
Г1ишлонаш ю.
Боал тессе нокхарца
Д1адув цар ялат,
Мангала кесс техе
Доакъар 1алашду.
Къонахий баг1ац,
Шийлача 1ийне.
Й1овхалах, шелалах
Дег1амаш лечкъадеш.
Шоай Даьхе
Хозъю цар,
Хьаьнала къахьегаш.
Шоаш санна дика
Т1ехье хьалкхею.
Даьхенна, наха
Накъаяргйолаш.
Къонахий бахац
Даьсса хабар дувцаш,
Къонахаш д1абелле дикаш хьаду.
Дикача къонахаша
Сий лакха айдаь,
Дуненна йовзийтай,
Са Даьхе д1а.

БАРАХОЕВА Мадина

"Дош"

Ма хьежа хьо бирса,
Ма вала хьо сонта,
Хийра ва боахаш
Вай безаман никъ.
Дех аз хьога
Ладувг1а сога,
Лар яйна г1алаташ
Эшацар техка.

Аренаш кхайкаеш
Со хьога кхайк,
Са уйла,
Са нигат хьоца ма дий.
Са б1арзе дош аьнна
Айхьаза хьо ваьлча,
Безаме, машаре
Дахаргдац вай.

Сиха дода лоамара хий
Бердаг1 д1акхетац.
Сихвенна яь ч1оаг1о юхаерзаргъяц.
Д1ахалахь са везар:
Цкъа байча безам,
Из къаьга са дег чу кхы боссаргбац.

ЧАХКИЕВ Ювсап




1961-ча шера 9-ча январе
(Чахкиев Капитон кхелхача дийнахьа)



Цкъа 1авулларгва со а, хьо санна.
Бахьа безача новкъа ваккха х1аране.
Вахарца из чаккхе йолаш кхеллад вай Дала,
Д1адаха дезаш, дита ер дуне.
Дагаух сона бера хана вай цхьана лайза,
Уж безаме денош, хи чу лийча ахка.
Школе деша ваг1аш,хьо, керта чеш хьайза
К1аьнк волаш, ховра цкъаза сурташ дахка.
Х1анз а дагаух сона чкъаьрий даха вай ахар:
Юртал арахь вай таьлгах, куллах…лайза бай.
Сихаг1 доккхий хилар ловш, боккхийчарех хьагар.
Доккхий хилча, иштта берех а хьагар вай.
Х1аьта моттацар д1аяргья аьнна из ха ц1аккха.
Дагадацар доаг1аргда аьнна шийла 1а.
Хетацар кхеллад аьнна 1азапа дукъ даккха.
Дутаргда аьнна селлар сиха ер дуне 1а.
Х1ара саг кхеллав Дала ший цхьа дакъа долаш.
Хьона Дала деннар да доккха совг1ат -
Хьо хургва т1ехьенаша дика вувцаш,
Дукха езаш 1а хьай вахар царна хетадаьд.
ТИМУРЗИЕВ Башир




Низ хургбац моастаг1ий

Бахалба г1алг1ай
Шоай ц1ена мотт бувцаш,
Къамашта юкъе
Шоай нийса никъ лувцаш.

Х1аранега йолаш
Эзделан г1алаш,
Майдана из ваьлча
Дош долаш ала.

Халонаш т1акхаьчча
Лургбоацаш кхера,
Дукъ лаьца латташвар
Ца кхераш вера.

Сий дола тха Даьла,
Къахетам белахь,
Шоай вахар ца кходеш
Байнача аьлеех.

Бац моастаг1чун ваха низ
Вай цхьоаг1о йохаеш,
Хьалкхувргья байначар
Сий дола т1ехьенаш!
ДУДАРОВА Макка




Г1алг1ай мотт

Низ беннаб хьона Дала ше
Кхебе бизза къонахий.
1имерза бувца, доаккхал де,
Юкъера гаргалол ч1оаг1ъе.

Безачарца мерза бувца,
Моастаг1ашца хила охца.
Ийссе лаьтта в1ашкахотта
Низ кхоачаш бола г1алг1ай мотт.

Лаьтта адам дахача хана
Бицлургбац хьо аьлча адама.
Ц1аьхха вахар лоацлой ше,
Бувцаргба хьо ялсмале!
Нана

Нана йолча долх вай дог лазадаьлча,
Сийрдача б1аьстан дийнахьа гуйре еча,
Дунен сердал вайга ейний аьлча,
Нана йолча долх вай дог д1ахайта.

Цунна мара хац из сердал ейта
Дегчура ша дешашца бошабе.
Дунен боадо тайжача сердалонца,
Мича яхар ца ховш эккхае




Сакъердаме дувцараш

ПЛИЕВ Махьмад-Са1ид


ы

Института лаг1аш т1а г1олла 1от1авоаг1ача ректора цхьа з1амига саг духьалводаш вайра коридоре д1аэтта латтача студенташта. З1амигача саго цхьа каьхат д1акховдадир ректорага. Цунна 1об1арахьежжаше сакхетам чура а ваьнна, г1арссе лаг1аш т1а 1овежар ректор. Из юха сакхетам чу воалаваланзар студенташта. "Скори помоща" машинаца масса больнице вигар дийна ва е веннав ца ховш бос баха улла ректор.
Больнице, т1ера барзкъаш д1адаха белча, ректора кисашкара 1олийгар дукха з1амига каьхатилгаш. Цар т1а яздаь дар:
"Ахьмад, фуннаг1а даь а, са веший к1аьнк чакхваккха хьажалахь.
Хьа Мухтар".
"Ахьмад, са доттаг1а, укх з1амигача сага нен-нанеи хьа нен-нанеи йижарий хинналга ховш ма хургвий хьо? Лоацца аьлча, хьайна ховргда-кх хьона.
Ювсап".
"Хьа предмет-м дика ховр укхунна, Ахьмад, х1аьта а… кхетадеш хургва-кх хьо.
1абдул".
"Хьай безам бале е со, урс а хьакхе, цхьабакъда, е з1амига саг чакхваккха.
"Лиза".
"Ахьмад, дех аз, ма доаделахь са догдоахилга. Ер са мохча ва. Ворх1лаг1а шу да ер, цхьаннахьа деша ваха а ца могаш, са фоарта т1а хайна ваг1а.
Моллаг1а даь а, цхьа новкъостал де сона.
Хьоца хьалкхийна вола 1аббас".
"Укх з1амигача сага да вийнав т1ем т1а. Со теш ер болг 1а г1улакх ца деш дутаргдоацилгах. Г1о де укханна, укхан мискача наьна духьа а.
Хьа Султан".
"Ахьмад, со дагайоаг1аш хургья хьона. Цхьана дар вай дешаш цхьоалаг1ча классе. Цкъа, урок ца ховш хьо висача хана, хьона новкъостал де ера со, из бахьан долаш хьехархочо шиъ а оттайир сона. Ер каьхат хьога д1алушвар са во1 ва. Ч1оаг1а дех аз хьогара хьо укхунга хьажар. Енна д1аяллалца дицлургдац сона 1а даь г1улакх.
Т.Н. Дугиева".
"Са йи1ий сочиненега хьажалахь.
Жамарза".
"Ер г1улакх 1а сайна дергда мотт сона, Ахьмад. Са сий ма доаделахь.
Шукурби".
Бехк ма баккхалахь аз хьайга дайта каьхат салфетка т1а яздарах. Ресторане ва со".
Каьхаташ дийша даьлча, х1анз а сакхетам чу ванза уллача ректора 1от1а а вийрза, лоро аьлар:
- Инфаркт. Сакъердаме дувцараш

Ч1оаг1а-ч1оаг1а боккха безам


Ц1аккха а саг езаенна хьайзадий шо? Деций? Со-м хьайзав. Хоза яр. Из…сона езаенна йо1. Цхьабакъда цкъа хаьттар цо сога:
- Со езий хьона?
- Ч1оаг1а еза.
- Мишта еза хьона со?
- Геттара ч1оаг1а еза.
- Геттара-геттара?
- Геттара-геттара. Тешаций хьо? Воллах1ий, еза.
- Боккъонца алал, бегаш ца а беш.
- Сона еза хьо.
- Со еза? Кхыяр х1ана езац хьона?
- Хац сона-м.
- Фу даьд аьнна еза со хьона?
- Хьо…хьо йоландаь.
- Кхы?
- Хьа…б1аргаш да ч1оаг1а хоза, мераж, корта… Хар дезе, лергаш а да хьа хоза.
- Сона еза хьо, алал ч1оагг1а.

- Сона еза хьо!
- Х1анз х1аьта шорттига алал: "Са дукхаяхарг".
- Дукхаяхарг.
- Ц1аькха а алал шорттига: "Дукхаяхарг".
- Дукхаяхарг.
- Ц1аькха а алал: "Еза".
- Еза.
- Каьхата т1а 1ояздел х1анз "Еза" яха дош.
- Х1ахьий.
- Гоама яздаьд 1а. Доккхача алапашца 1ояздел 1а, х1ара алап нийса а хилийталахь.
- Иштта яхий 1а, хьажал.
- Х1а, х1анз к1ант ва. 1а фу дий: ткъаьи пхезза юха яздел из дош.
- Хьажал, яздир аз.
- Ткъаьи ялхазза яздаьд 1а, дош сов да.
- Сона кхы цкъа а хьо дукхаезалга да-кх из х1аьта.
- А, иштта мегаргдац. Аз дагалаьцар ткъаьи пхиъ дар. Дерригаш юха язде деза.
- Ай, безам бац са кхы язде.
- Т1аккха со езац-кх хьона х1аьта.
- Мегаьд х1аьта, мегаьд…
- Ваьларий хьо? Х1анз 1одешал.
- Еза, еза…
- Во деш 1а. Д1ахезача, массаварг тешаргволаш деша деза. 1одеша.
- Еза пур-пур! Еза пур-пур!
- Сабар! В1алла со хьайна ца езаш санна ма дувций 1а-м. Из пур-пур яхилга а фуд хьа?
- Са безам геттара боккха болга хьона д1ахайта г1ертилга да-кх.
- Из…со кхеташ дац. 1а фу дий: пур-пур д1а а даьккхе, юха алал.
- Езаууыу…Езаууыу…
- Ак. Из безам бац. Ишта 1а санна оал ца езача хана. 1а фу дий: "Сона хьо еза", иштта алал 1а.
- Сона хьо е-зац!
- Х1а… Гой, х1анз ма варра гучаваьлар. Гой, 1овдал, со х1ара хьа дешах ташаш яр.
- Ж1али! Йовсар! (Ни1 тох).
- Из д1аяхар. Иштта хаьдар геттара ч1оаг1а-ч1оаг1а хинна безам. Денал дола майра саг

Чкъаьра буаш вацар из - т1ехк оттар кхерар къамарга.
Дулх дуаш а вацар - ханал хьалха къавалар кхерар.
Маькх а яацар цо - варстар кхерар.
Чхьаг1ар молаш а вацар - алкоголик хилар кхерар.
Шляпа лелаяцар цо - "интеллигент" аьнна ц1и яхар кхерар.
Царгаш а ц1енъяцар - стиляга ала кхерар.
Форда чу лувча а вахьацар - 1очувахар кхерар.
Телевизор сага а вахьацар - ток тохар кхерар.
Самолета т1а ха а вахьацар - йохар кхерар.
"А" ала а вахьацар из, шийга "бэ" алийтар кхераш.
"Бэ" а "Мэ" ала вахьацар из - ше балха лакхвар кхераш.
Цкъа балха волаш, кора д1ат1а а ваха, аьлар цо.
- Кхоанара ди таханарчул а вог1а хилар кхер со.
Из веннавар, дог1а делхаш, шийла, во эттай вайна ха ала, цхьабакъда, цун новкъостий, цун дешаш д1ахоззаше, дувца болабелар:
- О, ма майра саг ва хьо, ма доккха денал, къонахчал долаш ва хьо, - яхаш. Хьакимал

На1арах х1ама тох. Чува мегаргвий?
- Хьо малав? Сенна венав? Чехка, чехка!
- 1уйра дика хийла хьа, хьаким…Со-м Ражип вар. Хьо кхайк аьнна венавар со.
- Х1м, хьо б1аргагор мара, кхы х1ама дага мичад сона-м!
- Ха-ха хац…Из…Сога…Сога-м хьо кхайк аьлар…
- Сацийта! Йовсар! Болчакх! (Т1ачувх). Мича 1емав хьо хьайна т1авиллачунга баге юхаетта?! Д1акъовла баге, хье цирке венав хьайна ца мотте.
- Ай…Со-м…из…
- Сацийта! Соцабе хьай из б1еха мотт! Со вий, со аз вовзийтаргва хьона! Йист х1ана хилац хьо? Меттаза-м вац хьо?! Йоккха тамаш еций, хьо санна болча нахаца тресто в1алла план кхоачаш а яр!..
- Ай…Из…
- Х1ай?! Т1а х1ана даьннад хьа б1аргаш?! Аз т1еххьара маькха ч1егилг-м яьккхаяц хьогара?! Сабарде 1а: т1еххьарча беттара план 1а кхоачаш ца йой, ховргда хьона хьайна фу хул. Кхийттарий хьо? Яхийта х1анз! Д1авала, д1авала гучара!
- Ни1 тох.
- Сабар!
- Кхы фуд?..
- Ражип, марша воаг1ийла, 1а фу ду, хьо мишта нийсвеннав со волча. 1охал, уккхаза 1охал. Фуд, могаш вий хьо?
- Дика воал…Баркал, дий хьона…
- Ц1аг1а фуд? Дезал бий могаш?
- Уж а д1абоахк, баркал…
- Т1аккха болх мишта лел хьа? Болхлой хьал миштад? Бетта план ханал хьалха кхоачашъе аьнна дош деннад ма йоахий оаш.
- Из бакъда. Балха г1улакхаш во лелац. Тха нах шоаш аьннар кхоачашдергдолаш ба.
- Из дика да. Из хьогара хьахазар дийзадар сона. Со раьза ва шун болхлошта. Вай треста сий доаккхаш боахк. Х1а, х1анз г1о, кхы гоавергвац аз хьо.
- Мегаьд…Из…1адика хийла. Тхьовра…
- Тхьовра аз вистар хьо вар. Ч1оаг1а г1ожа ва йоах хьо болхлошца. Из мегаргдац. Уж а хьо санна нах ба. Кхетий хьо?
- Дика… дика кхийттар.

Телевизор
- Яьй сесаг фу хиннад, ма хала йоаг1а хьо, к1аьдъенна хургья хьо? Тамаш а яц хьа борал кадай ца хилар - дийнахь сарралца ара балха йоал.
- Новкъостал дел сона, хозий хьона, чехкаг1а!
- Эъ, ма хоза я хьогара телевизор! Мичара яхь 1а ер?
- Из ма дувцал, цкъа новкъостал дел сона ер 1ооттае. Телефон техаяр аз хьога, хьо сайна накъавоаг1аргва мотташ.
- Хьайна хаций хьона, со телефона юхе а ца водилга. Фу аргда аз, нагахь санна из бригадир хуле? Цо-м цхьа болх ма лохаргбий сона.
- Ой, 1ойожа…
- Сабар, х1анз д1авоаг1а. Гаций хьона со г1улакха воаллилга: жа чулахкийта сога.
- Ай, 1ойоже са ер!
- Сабар хьай, к1еззига сабар. Из телевизор ийца яхь 1а, е ханна нахагара йийха яхь?
- Нахагара аз х1ана ех ер… Хьалацал ер дехьара, к1аьдъеннай со.
- Ма ч1оаг1а сихваьв 1а со! Ц1и яьлча санна. Аз яхаций хьога, д1авоаг1а! Жа д1ачулехкача д1авоаг1а. Х1аьта… Ийца хила еза-кх 1а из? Со укхаза жа кхаба а, нахаца 1охайна цхьа пелинг мала а йиш йоацаш лел, хьо телевизораш ийеш йоал…
- Ахча а тоъаргдар, хьо балха валаре. Айя, ма еза я ер.
- Рассрочка ахча д1алургдолаш ийца хургья 1а из? Х1анзарчоа фу деннад 1а д1а? Итт тумал к1езигаг1а х1аьта а денна хургдац хьона?
- Аз ийца-м яц ер! Уффой… Сона… дика болх барах… Оффой… денна совг1ат да ер. Оф… айса 1ооттайир аз-м. Баркал хьона, са… мар.
- Х1а, х1аьта, со хиннавецаре, 1а ши б1аь процент план кхоачаш-м даьра, ергьяцар. Мара ше езалга хайча, дикаг1а белу кхалсага болх… вешта, из… телевизор мара х1ана еннаяц хьона? Ши б1аь процент.
- Фу яла езар сона?
- Из фуд, фу яла езар сона яхалга? Машин яла езар-кх. "Волга" ца лойя, "Москвич" енна а.
- Ай, сона машин лелае мича хов.
- Х1ама дац, д1а1омалургья!
- А-а, дика болх баьб правленес из сона ца енна. Баркал цунна.
- Ай, х1ана ях 1а иштта?
- Ях-кх, кулгашца а лаьца машин чуя сай низ боацандаь. Къонахий

- Хьалхара сесаг - бала, шоллаг1а сесаг - ираз оал наха. Уж ч1оаг1а бакъ дешаш да.
- Да-те. Са хьалха хинна сесаг, - Къудас яр цун ц1и - ше ма дарра ешап дар-кх. Цхьаккха адамий оамал яллацар цох.
- Ма ювцалахь! Со се-м, даьра, хиннав иззаморг йолаш. Ц1и а яр цунна-м цхьа хьо цецваргволаш.
- Фу ц1и яр цун?
- Ханпаьт1и.
- Из-м яц х1аьта во ц1и. Уккхаза, са доттаг1а, хьо харц ва. Сога хаьттача-м, ч1оаг1а хоза, товш ц1и я из. Са шоллаг1ча сесага йола ц1и я-кх из. Ханпаьт1и. Во йий? Яц. Во ц1и-м са хьалхарча сесага хиннар яр хьона.
- Цун ц1и фу яр?
- Къудас.
- Кхы са лергашта ма хозийла из ц1и! Бр-рр, из хьоахайича, веррига оагаву со. Сона шоллаг1а нийсъенна сесаг-м я ч1оаг1а мега саг. Со веза, ший ц1а деза… Са Ханпаьт1и яхий 1а, я мега саг-м.
- Ханпаьт1и?! Д1аяккхалахьа! Иззамо хулий ц1и?! Хан ва из е Пят1и я из?.. Дика-м Къудас яхар я хьона ц1и.
- Даьллахьи, Къудас ма ювцалахь сона. Из 1а хьоахайича, сай хинна сесаг дагайох сона… Мичара кораяьй хьона из йо1, кора мукъаг1а?
- Йо1 яцар из, маьре хинна саг яр. Солса-Юртарча цхьан эг1аваьча сагага маьре хиннай из. Мухтара 1аббасага.
- Х1ай?! Мухтара 1аббас?! Ай, из-м со ма вий!
- Са хьалха хиннача сесага мари?
- Х1айт, болчакх, гой, фу дувцаш латт. Хьо хила веза-кх из са хьалха хинна сесаг йига вола Хена-Юрта ваха Хамбора 1ийса.
- Хамбора 1ийса-м со ва, цхьабакъда са хьалха хиннача сесага мара болчакх-м алацар сох. Х1анз д1ауйла ергья-кх 1а: сесаг малаг1а я дикаг1а.


 
----

??????.???????
Новости |  Наш Президент |  Пишет пресса |  Документы |  ЖЗЛ |  История
Абсолютный Слух |  Тесты он-лайн |  Прогноз погоды |  Фотогалерея |  Конкурс
Видеогалерея |  Форум |  Искусство |  Веб-чат
Перепечатка материалов сайта - ТОЛЬКО с разрешения автора или владельца сайта и ТОЛЬКО с активной ссылкой на www.ingush.ru
По вопросам сотрудничества или размещения рекламы обращайтесь web@ingush.ru