новости веб-чат СЕРДАЛО карта заставка
 







  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало  


  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало
 

  4 страница

ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНАЯ ГАЗЕТА РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ

Выходит с 1 мая 1923 года; № 144 (9519); четверг, 23 декабря 2004 года

Осмиев Сосий Хьамзат ваь 95 шу дизарга

Сердалонга бодача новкъа…


(Йистедоалар.
Долалор №№141, 142)

Автора ший идеяцара произведене идея къасташ хул дукхаг1ча даькъе, шин бахьанах. Хьалхара бахьан да авторо шийна гонахьара ше гойта г1ертача ханара вахар долчча бессара кхетадеш ца хилар, е харцахьа кхетадеш хилар. Ше дика художник хиларга хьежжа шийна гур а долаш дар а долчча бесса, бакъ 1оязду цо, цхьабакъда, цо еш йола обобщени нийсса хилац. Кхыча дешашца аьлча, лоткъам нийса бу цо, бакъда, ма1ан нийса диц.
Шоллаг1дола бахьан да гонахьара вахар а шийна хетар а долчча бесса 1оязде йоазонхочун таро ца хилар. Е долчча бесса яздайтац цунга 1аьдало, е йоазонхо ше г1ерт ше гойтача вахара ший уйла "д1акачйолла". Т1аккха йоазонхо ший произведенеца ца1 ала г1ерт, бакъда, произведене ше кхыдар дувц. (Белгалдаккха дезий-хьог1 укхаза, произведени бакъ хилча, йоазонхочо шийна гу вахар долчча бесса 1ояздеш хилча мара из хургдоацилга. Вокха оаг1орахьа, бакъйоаца произведени-м произведени а яц).
Х1анз хьожаргда вай Осмиев Хьамзата "Сердалонга" яхача дувцара т1а объективни идея автора ший идеяца къастар мишта нийсденнад. Осмиев Сосий Хьамзат ваьв Наьсара районе Т1ой-Юрта 1909 шера. Цун даи-нанеи, цо ше яхачох, "Кхыбараш санна, хьаьнала къа а хьегаш, гота-мангал а долаш, тух сискал а ца эшийташ шоай дезал а кхоабаш, хьаьша т1аэца а накъаваккха а таро йолаш бахача нахах хиннаб". Вешта аьлча, г1алг1ай г1улакх, г1алг1ай вахара-уйла йовзачарех ва из. Шоллаг1а, "Къор1аш чакх а даьха, жайнаш т1а а ваьнна" хиннав из ше хьужарера хьавоалача хана. Кхоалаг1а, вай дицде йиш яц, Осмиев Хьамзат компарте доакъашхо хила ца тугаш вахаре чакхваьнналга. Дика ховш да парте воацачунна советски хана дуккхача х1аман никъ бийхка хинналга. Парте воацар цхьаннахьа балха т1а ца вахийта г1ертар 1аьдал. Х1аьта а Осмиев Хьамзата хила тиганзар парте доакъашхо. Цу цхьан х1амо шекдоах вай: компарте наькъа а, коммунисташа наха дахьача вахара-а, марксистски вахара-уйла т1аэцара а дукха мут1ахьа а хиннавий-теш из-м.
Революци йоалача хана из ворх1-барх1 шу даьнна к1аьнк хиннав. Деникина б1у чубенна г1алг1ай юрташ (цун Т1ой-Юрт а) йоахача хана итт шу даьнна хиннад цун. Цудухьа, ше з1амига хиларга хьежжа, цо кхетадеш хиннадац большевикаша къамашта а, берригача наха а кийчдеш хиннар (вай воаша маца кхетадир из?). Цхьабакъда, марксизмах кхета г1ерташ цо ч1оаг1а къахьег, "В. И. Ленина дуккха балхаш эрсий метталара г1алг1ай меттала доахаш". Цул совг1а, ший "Сайх дола дош" яхача статья т1а цо ма яздарра, цо "г1алг1ай меттала яьхар эрсий классически а советски а художественни произведенеш а: М. Горьке "Нана", "Челкаш", А.С, Пушкина "Капитана йо1", А.П, Чехова, И.С, Тургенева, Н.В. Гоголя цхьаццайола произведенеш". "Цу шерашка, - язду цо д1ахо,- аз т1авийрзза болх бир вайнаьха багахбувцам гулбеш а боашхаш а. Цу балхах хьахилар 1939 шера азеи Муталиев Хьажбийкареи арадаьккха "Г1алг1ай фольклор" яха дикка доккха сборник. Дукха балхаш даьд аз школашта учебникаш яздеш".
Вайна гу, марксистски вахара-уйла а, эрсий вахара-уйла а вайнаьха вахара-уйла а Осмиев Хьамзата дика йовзаш хинналга. Цул совг1а, вай тахан ала йиш йолаш да, цо дог раьза а долаш т1аэцаш вайнаьха вахара-уйла мара хиланзар, аьнна. (Цудухьа ваха тиганзар цо парте а, цудухьа хила тиганзар цо профессиональни йоазонхо а. Из шаккхе а цун кара дар. Из СССР йоазонхой Союза член вар. Цхьабакъда, цо кхыдола балхаш леладора. Цо 1алаьмате дукха къахьийгар школашка хьехархо волаш, журналист волаш, цхьацца 1аьдала балхаш т1а волаш.)
Из деррига дагалаьцача, вай лоацца ала йиш я, коммунисташа наха кийчдеча вахара Осмиев раьза хиннавац, аьнна.
Цудухьа нийслу цун цхьайолча произведенеш т1а автор гойта г1ертари цо гойтари в1ашка ца доаг1аш. Уж "доага б1аргаш дола" комсомольцаш юкъебаьхкача, автора дог-уйла цар леладечоа духьала я, х1аьта йоазонхо ше хиларах из ма даггара царех кхета, уж бакъбе г1ерт. Из цун дегчара конфликт хьагуш хул йоазонхочун произведене т1а.
Ховш ма хиллара, советски хана ч1оаг1а лоарх1ам бора атеистически йоазоний. Х1ара йоазонхочун парте т1адилла декхар дар, атеистически произведенеш язъе, аьнна. Осмиев Хьамзатага а кхаьчар из арг1а. Х1аьта, фу ду Хьамзата. Хьожаргда вай. Осмиева кхолламаца атеистически ала мегаргдолаш ши дувцар да. Уж да "Бекхам" яхари, "Гурсман раьза вацар" яхари. Хьалхарча дувцар т1а вувцар-м "жинашца тайна ва" яхаш дола хабар арадаьккха а волаш, юртарча наха "шайт1а лор" оала "молла" ва. Царна духьала алар-м новкъа дац. Уж духхьал нах 1ехабарца, наьха 1овдалалах шоашта пайда ийбеш лела аферисташ бале х1аьта а. Цудухьа, атеистически оаг1о эггара ч1оаг1аг1а яр Осмиева дувцарашта юкъе "Гурсман раьза вацар" яха дувцар да.
Саг ена хьоалчаг1а даьча моттиге в1ашаг1кхийтта дукха адам да. Царна юкъе ва "кастта 1от1амахка кийчъенна 1аьржа морх санна оллавенна, г1айг1ане" гонахьарчарна б1арахьежаш, наха буача безамца, г1озалца дакъа ца лоацаш ваг1а Гурсман-молла. Молла аьлча а, шийна "цхьа бахьан Къор1а деша ховш хиларах", цо ше лоарх1ар шийх молла.
ЗАГСе баха чубоаг1ача хана "мари нускали в1аший уллув а баьнна боаг1аш байча", кхы сатохалац Гурсмана:
"- Маьржа я1-кх!.. Бухьбилла жожаг1атенгахьа додаш латт-кх ер дуне! Фу дисад укхаза б1арга ца гуш! Ламаз дац, марха дац, г1урба дац, воккхаг1ал-з1амаг1ал д1адаьннад, эхь-эздел дехад, - йоахар цо, дош массаза оала ший бе йоалла 1аса лаьттах 1очу а етташ".
Гонахьа баг1ачар д1ат1аэца тигац Гурсмана ду къамаьл. Гурсмана духьала къамаьл ду "ийшача ала меттахьара ира дош корадоаг1аш а бегашта говза а саг" волча къаьнача Хоасбото. Ше дувцачох дика ца кхета Гурсман д1акхетавеш Хоасбота йоах:
"- …кхашта… 1ажаркъ эшаш мо мара вай вахаре ца эшаш хиларах воча, ийрчача г1улакхашта меттел хьаоттаде дезача кердача, пайданерча г1улакхий юхьигаш я хьона гураш".
Т1аккха Гурсман, Хоасбота б1арахьежаш ваг1аш цхьа юкъ а яьккхе, йистхул цунга:
"- Нагахьа санна из цар леладер а хьона иштта мегаш хете, цхьаькханега ладувг1алахь х1аьта… - Цигга кхайка цхьа з1амига саг шоашта д1ат1а а вийха, хаьттар Гурсмана:
- Бакъдар алалахь, з1амига саг, ламаз деш вий хьо?
- Вац.
- Х1ана?
- Сай дас-нанас сайна 1ома ца даьндаь. - Нах белабелар.
- Мархий бетта марха кхоабий 1а?
- Кхабац.
- Х1ана кхабац?
- Се мецлундаь. -Нах кхы а ч1оаг1аг1а белабелар…
-…Бакъда, марха-м аз кхоаб, - аьлар Хоасбота… - Кхачанца кхоаб, мецдалийтац…"
Цхьа моллаг1дола школе язду ши-кхо диктант миссел мара доацача укх лоаццача дувцаро дуккхача х1аман уйла яйт. Эггара хьалха белгалдаккха доаг1а укх т1а мел дувцар бакъдолга, вахарцара хьаийца х1амаш долга. Х1анз кхувш йоаг1а т1ехье атта тешаргъеце а, цхьа юкъ ера г1алг1ай къаманга цхьаккха оаг1орахьара а г1алг1ашка товш доаца х1амаш вай юрташка нийслуш. Е саг йоалаяь з1амига саг а е маьре енай яха кхалсаг а е даьх-наьнах а е боккхийча нахах а ца лечкъаш. Эхь-юхь йоацаш бараш а, воккхача саго къамаьл шийга хьадича, безама къамаьлага ладувг1аш латта йо1саг мо иттнахьа г1олла дег1 а сеттадеш, вела а къежаш, цо дувцачох ца вашшача хьисапе воккхача сага духьала бегаш бе г1ерташ бола ма1асаш а нийслора. "Комсомольски свадьба" е доахк тхо яхаш, клубе адам гул а дай, цигача мари сесаги да яхараш шоаш мо нах йоацача оатхалашца цхьана шуна хайший баг1аш а нийслора. Ше цунна халла т1ехкарашка мара кхоачаргвоацача къонахчунга "г1аьле лотаяйта сога" яха бераш а ("Хьо са во1 валаре…" яхача Осмиева дувцарга хьажа) нийслора. Царех хьалкхийна ба уж тахан "хьакимаш да тхо" яхаш истолашта баг1ачарех дуккха бараш. Цудухьа ба вай цхьаккха х1ама хьеха ца хов хьехархой, цхьаккха дарба де ца хов лораш, цхьаккха зуламхо лаца ца мога милиционераш, ц1ена бисмал 1одеша ца ховшшехь наха ди хьеха г1ерта "моллаш".
Гурсман а цу т1еххьарчарех ва. Гурсман раьза воаца х1амаш-м кхы дуккха нах раьза боаца х1амаш да. Цхьабакъда, х1ара х1аман а мо, къамаьла а ший никъ ба, г1алг1аша оалаш ма хиллара. Таьзета ваг1ача дунен къамаьл мо мара хьоалчаг1а деча ца товш къамаьл да Гурсмана доладаьр. Хьоалчаг1а деча в1ашаг1кхийттача наха ладувг1аргдий Гурсмана къамаьлага? Дувг1аргдац. Уж цигача даа-мала, сакъерда гулбеннаб.
Гурсмана г1алат цхьаькха а да. Цо шоайла в1ашаг1ъэду г1алг1ай эхь-эздели бусалба дина г1улакхи. Из тахан а вай вахарца каст-каста нийслуш х1ама да. Вайна массанена дуккхаза дайна хургда укх тайпара сурт: сихденна додача зикара юкъера хьаара а ийккхе, кхувш воаг1ача к1аьнко оал, д1а-т1а а вийрзе, ший даь ханнара хургволча фусам даьшха волча цхьаннега: "К1аьнк, г1умаг1ача хий доттал цигача", - аьле. Из ламаз-марха долаш а зерате-зикаре хилар-м дикадар цун, цхьабакъда, г1алг1ай эхь-эздел а хила ма дезий. Цу тайпара масалаш шоана шоашта а дукха короргда вай вахарцара. Цу тайпарча наха юха а хьалхадаккха лов бусалба ди 1аьхартен корта бале, эхь-эздел дунен корта болга. Хозахета яьхадац вай даьша, эздий саг жожаг1ата ваха йиш яц. Сона сайна дукха хезад дийшача наха, эздел - бусалба дин карт я, оалаш. Эздел доаца саг Ялсмала ваха, Ялсмала хила йиш яц яхилга да из. Т1аккха "со ламаз-марха долаш саг ва, кхы д1ахо оаш сох г1алаташ ма даха" яха саг сона дукха нийса хетац.
"Са ламаз-марха а да, со ха д1аяха а ва, цудухьа со ларх1а веза", - аьнна хет Гурсмана. Нахага ше ларх1ийта г1ертачоа из к1езига да. Цудухьа, Гурсмана духьала цадоаг1ача тайпара "з1ок детташ латта" к1аьнк а човхавац гонахьарчар, бел цар къамаьлах. Цудухьа Гурсмана шийга ламаз х1ана диц 1а, аьнна хаьттача, айххьаза жоп лу з1амигача саго. - "Сай дас-нанас сайна 1ома ца даьндаь". "Са дас-нанас сога де ца яхар дайта воаллий хьо сога?", "Са даьла дикаг1а са де дезар-дита дезар хьайна хов ала г1ертий хьо?", "Са даьла дикаг1а къонах хье ва ала воаллий хьо?" яха а кхы дуккха а цу тайпара хаттараш хоз вайна цу з1амигача сага деннача жопа т1еххьа. "Аз ламаз дирца ца дирца хьа г1улакх дац", яхилга да из наьха мотт кхетабечоа. Х1аьта Гурсмана из кхетадац. Гурсмана кертача а даг1ац цу з1амигача саго шийга уж хаттараш де бокъо шийна ца лулга, из бокъо яллал цо ше ца лоарх1илга. Гурсман 1овдал ца хилча, цо з1амигача сагага, из цхьан хаттара жоп денна ваьлча, кхы къамаьл д1аьх ца а деш, аргдар: "Вале, к1аьнк, хьай г1улакхага хьажалахь, са хьоца дувца х1ама дац", аьнна. Цо иштта ца а оалаш, д1ахо къамаьл дешше а ховргда из доккхача хьаькъала да воацилга.
Къор1аш дийшача наха яхачох, ворх1 шу даллалца бера т1адожадаьдац ламаз делгеи марха кхоабалгеи. Х1аьта ворх1 шу доаллаш ший бера ламаз 1омаде декхарийла ба да-нана, цул т1ехьаг1а цу бера дийтта шу даллалца, безе низ т1а а бохийташ, цу берага ламаз дайта а декхарийла ба уж. Шийна дас-нанас ламаз ца 1омадаьча дезалхочо къемата дийнахьа, шийга ламаз х1ана динзар 1а, аьнна, хаьттача, "сай дас-нанас сайна 1ома ца даьндаь" аргда, йоах, циггача ший да-нана к1ала а дуташ. З1амигача саго Гурсмана денна жоп дагадоаг1ий шоана? Тара дий уж ши жоп? Да. Сенна доаладу авторо уж дешаш укх дувцара юкъе? Хетаргахьа, вай г1алат довргда аьнна хетац сона, ишар (намек) дара хьисапе, хьуладаь, кхоана доаг1аргдола къемата ди вайна дагадохаде г1ерт автор, аьлча. Из Къор1аш дийша хинналга вай дагалаьцача х1аьте а. Уж да авторга ца ховш даьнна дешаш. Г1азкхий меттала аьлча, оговорка по-фрейдистски.
Иштта ца ховш ийккха дош мо, автора "ца ловш" нийсденна х1ама хет сона цхьаькха а.
Гурсмана "саб1арздаьнна" дайча, цхьанне оал цунга:
" - Ший ха я, Гурсман, доллача х1аман а. Цу 1а дувцача х1амай ха кхоачаеннай, Гурсман. Хьона хетар кашашка дахад…"
Уж дешаш хьано оал вайна хац, х1ана аьлча, авторо белгалдаьккхадац из. Уж дешаш цу коа даьча къамаьлага хьежача, ч1оаг1а к1аьда дешаш да. Шозза в1аштт1а "Гурсман" аьнна ц1и яккхаро гойт вайна, уж дешаш яхаш вар, Гурсмана оаг1ув хьаллоацаш х1ама цо аьннадеце а, Гурсмана бала бовзаш а, из т1аэцаш а, из бала ший дег чу лелабеш а волга. Т1аккха малав из къамаьл дер? Из къамаьл дер ва Осмиев Хьамзат ше.
Г1алг1ай мехка эттача хьала уйла еш волчоа, Есенин Сергейс ма аллара, "хаче г1ог1аш хьал а хьаькха, ашараш а лекхаш комсомола т1ехьа удаш" воацачоа мара атта дагадохаргдоаца уж дешаш цу коа ала доаг1илга ха а ховш 1ояздаьд уж авторо. 1ояздаьд, цхьабакъда, хьанга алийтача бакъахьа да уж - из дош цхьан кога т1а даккха в1ашт1ехьдаьннадац автора. Цудухьа дисад уж дешаш Осмиев Хьамзат мара кхы автор а воацаш.
"Гурсман, кхы цига воаг1а ца луш, г1атта а г1атта, чувахар. Цу коара из д1авахар кхы сага новкъа а хиланзар: е фусам-даьшта а, е хьаьшашта а". Укх дешашца чакхдоал дувцар.
Дувцар чакхдаьннад, цхьабакъда, хаттараш-м дисад. Царна юкъе да ер хаттараш а: "Даьллахьий, Гурсман мо доккха хьаькъал доацачар мара кхы бала бац-хьог1 наха юкъера д1адоалаш латтача эзделаца? Кхы дала оарц доацаш, из хьаллаца, дийнде, наха юкъе даккха къонах ца коравоаг1аш д1адала г1ерт-хьог1 вайна юкъера из вай даьша вахара корта а ма1ан а даь леладаь, дуне дехача а латтаргда царна метта эздел?"
Цу хаттарашта дола жоп х1ара саго, х1ара ноахало ше лаха деза.
Х1аьта, фу жоп луш хиннад-хьог1 цу хаттарашта Осмиевс. Из хара духьа вай хьожаргда цу сборника т1а эггара хьалха оттадаьча лоаццача дувцарга. (Аз-м, лоацца эссе я из, аргдар, авторо ше цох дувцар аьнна мара). "Саго юта лар" яхаш да из. Д1ахододар нийсса кхетадара духьа хьаязъергья вай кхо-йиъ абзац.
"… Долла х1ама ха йолаш да. Шоай ха кхаьчача д1адоалаш да кхыметтел б1арчча ноахалаш а, хана й1оахалла адамашта йицлуш а я къаьсттача сага а, дезалашта а, къамашта а, мехкашта а т1акхоача саготонаш.
Са даь-даь вошас оалаш хиннача тайпара, долла х1ама ха йолаш да. Цхьабакъда, гайна-ганза ха т1а а кхьаьча уж д1адалар бе-башха хул. Т1ехьа т1айоаг1ача т1ехьенашта меттел, ший ханарча наха а хоаяллал лар ца юсаш д1а а даьле, адамашта кастта дицлу лоадаме доацар, эсалеи доастамеи дар, алхха ший цхьанне мара йоакхо ца еш, гонахьа баха нах дагабоацаш саго деш дар.
…Саго даь дика х1ама - цхьаккхе а! - лар йоацаш довц.
Дезалхошта шоашта чу-ара бувла а, хьаша-да чуваккха а ц1ен ни1 накъайоалаш мо, маьлха сердал чуяйта а дуненга арахьежа а кораш накъа доалаш мо, наха накъадоалаш хулдалара сона караг1 а даьнна, сайла т1ехьа аз юхедутар! Т1аккха ма раьза хургвар со!
Ма парг1ата хургвар!"
"Ха йоацаш х1ама дац", - йоах авторо, - "эхь-эздел, денал, нахацара хоза г1улакх" мара. Т1аккха мишта кхетаду авторо из "ха йоацаш х1ама ца хилар"? Денна д1адаланза, дийна долаш лоарх1 Осмиевс моллаг1а а наха дагадоаг1а х1ама, наьха дегашка лар юташ д1адахар. Цудухьа, хьалла лакхе вай оттадаьча хаттара Осмиевс лу жоп ишта да: "Эздел дахаргда, эздий нах мел болча хана, эздийча наьха сий мел деча хана, уж дага мел боаг1ача хана". Цу дешай ма1ан да, эздел наха мел дезача хана из укх дунен чу хургда, х1аьта эздел ца дезаш йола ноахал в1алла ца хиннар мо, "лар йоацаш" д1аяргья. Г1азкхаша "потерянное поколение" оал-кх цох.
Т1ехьара т1а:
Ший хано д1адеххача тайпара, цхьадола харц х1амаш г1алг1ашта юкъера д1адахара а дика мел дола х1ама къаман кара дисара а т1ехьа шийна мога къовсам лоаттабеш, ший са ца кходеш къахьегаш саг хиннав Осмиев Сосий Хьамзат. Цудухьа наха юкъе г1алг1ай мотт мел лел йицлургьяц цун ц1и, цун йоазонаш. "Мел дукха ха яьлча а, адамашта диц ца луш дус халкъа духьа, мехка сийле бахьанце саго кхоачашдаь турпала г1улакхаш", - ер дешаш да 1978 шера арадаьннача Осмиев Хьамзата книжка т1а. Уж дешаш шоаш ма дарра цу дешай автора шийна доаг1аш да.

НАКАСТОЕВ Хаваш,
Ч. Ахриева ц1ераг1ча Г1алг1ай 1илма-тохкама
института воккхаг1вола 1илман болхло.




Зоахалол

(интермедии)

Цхьан ц1аг1а гулбенна ба кагийнахи мехкарийи.
Кагийнах 1охайша баг1а, х1аьта мехкарий пенаца уралатт.
Кагийча наьха тхьамада Висангири ва шийна эг1аваг1ача Мурада мехкарашта юкъерча Калимат яхача йо1аца зоахалол дувцаш. Х1аьта Калимат сов куралла д1а-юха сетташ латт, гуш да цо Висангире дувцачунга лертт1а ла ца дувг1илга.
Висангири. Калимат ма хила селлара кура…
Калимат. Курал яц из. Эхь хеталга да.
Висангири. Калимат корта чу а ца бехкаш, сога дика ладувг1алахь, дерригача дег1ах лерг а хиле. Ер Мурад фу саг ва аьлча: борз санна майра а волаш, бутт санна хоза а волаш, лийг санна кадай а волаш саг ва ер. Иштта волча укханга яха раьза хила еза хьо.
Калимат. Борз топо юв, х1аьта хоза бараш со безаш яц. Хезадий шоана оалаш: "Красивый муж-чужой муж". Кадай хилар астаг1а ваьлча д1адоал. Со раьза яц цу Мурадага яха.
Висангири. Мух санна сиха ва ер, юрта деккъал рузкъа а да укх Мурадага, т1аваг1а массехк инормаркех йола машинаш я укхан. Иштта волча укх Мурадага яха раьза хила еза хьо.
Калимат. Мух санна сиха хинна тха лоалахо к1оага чу иккхав, шортта рузкъа хинна тха гаргара саг къуша рузкъа а дихьа висав, иномарка т1а ваьг1а тха лоалахо, авари а яь больнице улл. Цудухьа со раьза яц цу Мурадага яха.
Висангири. Калимат, ма ала селлара ч1оаг1а хьаькъал, денал долаш, ше волча венача хьашийна сайрийна цхьа устаг1а бийча, 1уйрийна керда бар бувш селлара эздий саг ва ер Мурад, ший сила дукхаг1а хьо езаш а ва ер. Иштта волча укх Мурадага яха раьза хила еза хьо.
Калимат. Сенах ховргда сона се цу Мурада селлара ч1оаг1а езий?
(Из цо оаллаше а ураэккх Мурад, юкъаг1ара тепча хьал а яьккхе ший керта чоажа т1а оттаю).
Мурад. Х1анз 1а хье раьза яц, оале сайна а теха лергва со, со валар хьайна ца дезе раьза я ала деза 1а.
Калимат. Хьайна со селлара ч1оаг1а езаш хилча хьайна х1ана тох 1а? Со 1ехалургья мотташ-м вац хьо?
Мурад. Цкъа хьона а теха, т1аккха сайна тохаргья, вай шиъ цхьан каша дохкаргдолаш.
(Калимата тепча т1ахьожаю).
Калимат. Ма тохалахь раьза я со, раьза я!
Мурад. Ч1оагг1а, ч1оагг1а ала!
Калимат. Раьза я, хьо эггара хьалха б1аргавайча денз хьо везавенна я. Хьо со йига раьза вале тахан а т1ехьа д1айоаг1а!
Висангири. Раьза вий хьо Мурад кура Калимат хьайна йига?
Мурад. Курал кхераялча д1айоал, со раьза вац из йига.
(Калимат дог г1ел а дале д1айож, из тхьамадо хьаллоац).

(ПОРДУВ)
МУЦОЛЬГОВА Фариза





ЦУРОВ Мухтар

* * *
Лаха ахча лаха бохча,
Йоах лоалахочо, йоах са мохчо,
Г1алг1ай г1улакхаш дуккха да,
Ахчанца-бохчанца дувзаденна да,
Рузкъа лаха деза массане,
Къа т1адоацаш х1аране,
Къаьста лорле хьарамах -
Беркат хургда леладечох.

* * *
Хоадам баь цхьан сага хац шийна фу деза,
Цхьабакъда, парг1ато х1аранена еза.

* * *
Кхувш йоаг1ача т1ехьенга хургдолаш эздел,
Боккхийчар шойгара ма гайта ж1алел.

* * *
Ма бувца нах во ба уж яхаш,
Ма хулла хье хала, хьайха нах хьогаш.

* * *
Д1аяккха дег чура харцо, гоамал, къизал,
Халийта дог диззе г1озле, безам, сагал.

* * *
Дезала барт тоабер ц1ен-нана я,
Фусам - нана ларх1ар - ц1ен-даь арг1а я.

* * *
Каста-каста хоз са лергашта:
"Г1улакх, эздел д1адоалаш латт наха юкъера,
Ха-зама сихъенна йодандаь",
Из яхар хетац сона бакъ ва аьнна,
Сага дег1аца иман, сий тахан а доландаь.




НАША ПОЧТА

Центр творчества детей
и юношества г. Назрани отметил свой 30-летний юбилей

Уважаемая редакция газеты "Сердало"!
Просим вас искренне от всей души поздравить с 30-летним юбилеем директора Центра ТДиЮ г. Назрани, нашего бывшего спортивного лидера, гордость всей образцово-показательной школы-интернат горянок №15 Цолоеву-Муцольгову Марем Зарахметовну. Пожелать ей и ее творческому коллективу крепкого здоровья, долгих лет и красивой жизни за то, что они с честью и высоко несут светоч мира, добра, благородства в наше будущее - детские души!
А их "Островок" является как бы олицетворением прошлого и настоящего ингушского народа.

Глубоко тебя уважающие и любящие твои одноклассницы:
Ася Инаркиева, Диба Ахриева, Айшет Мальсагова и другие





МОЛОДЕЖИ НУЖНЫ УСЛОВИЯ

В любом селе есть те или иные свои проблемы, и Чермен - не исключение. На мой взгляд одна из главных проблем, существующих здесь на сегодняшний день, это проблема занятости населения, в частности, молодежи. В чем она заключается?
Вначале хотелось бы отметить огромное желание ингушских подростков и юношей к познанию чего-то нового, помимо знаний, которые они получают в школах или в университетах. Да и то немногие могут себе позволить учиться в высших учебных заведениях. Но в данном случае речь идет не об этом. По словам ребят, живущих в Чермене, они очень любят спорт: разные виды рукопашного боя, баскетбол, любят заниматься на спортивных тренажерах, а самое главное для них - это футбол. Так в чем же проблемы? - спросите вы. А проблема в следующем, нет никаких условий для занятий любимым видом спорта, т.е. нет спортивно-оздоровительного комплекса, спортивных секций и даже нормального стадиона для футбольных игр. Нет ничего, если не считать тот маленький клочок земли, так называемый "мини-стадион", который расположен близ Черменского поста, а для того, чтобы воплотить в реальность спортивные мечты, нужно ехать в Ингушетию, но и это является здесь проблемой. Надеемся, что в скором времени кто-нибудь обратит внимание и всерьез займется решением данной проблемы. А пока ребятам ничего не остается, кроме как собираться по вечерам в компании и обсуждать те или иные события, или просто мечтать…

З. ПОГОРОВА,
с. Чермен


 
----

??????.???????
Новости |  Наш Президент |  Пишет пресса |  Документы |  ЖЗЛ |  История
Абсолютный Слух |  Тесты он-лайн |  Прогноз погоды |  Фотогалерея |  Конкурс
Видеогалерея |  Форум |  Искусство |  Веб-чат
Перепечатка материалов сайта - ТОЛЬКО с разрешения автора или владельца сайта и ТОЛЬКО с активной ссылкой на www.ingush.ru
По вопросам сотрудничества или размещения рекламы обращайтесь web@ingush.ru