новости веб-чат СЕРДАЛО карта заставка
 







  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало  


  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало
 

  3 страница

ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНАЯ ГАЗЕТА РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ

Выходит с 1 мая 1923 года; № 22 (9789), четверг, 15 февраля 2007 года

Письмо из старого портфеля
Этот старый, потертый портфель я помню с раннего детства. Он всегда висел на стене в комнате отца. Черный из грубого брезента, с металлическими уголками и застежками и самодельной ручкой. Нам, детям, не разрешали трогать его, и, может быть, именно поэтому он был для нас недосягаемой тайной.
Какую же загадку хранил он за своими замками?..
Шли годы…Портфель все висел на прежнем месте и дразнил наше детское любопытство. Однажды, когда родителей не было дома, я достала из шкафа два маленьких блестящих ключика и открыла его…
Каково же было мое разочарование, когда я увидела в нем кипу старых бумаг: какие-то квитанции, пожелтевшие газеты с улыбающимися лицами, письма в потрепанных конвертах, старенький блокнот, весь исписанный мелким, но разборчивым почерком, местами – с разводами химического карандаша. Тут же, к моему удивлению, я обнаружила ученические тетради отца с аккуратными записями, деревянную ручку и металлические перья, несколько печатей, глянцевую медаль «За освоение целины», какую-то книжечку с фотографией моего деда и надписью «Красный партизан». Среди бумаг был и листок из плотной белой бумаги, сложенный вчетверо. Я развернула его и прочитала: «Свидетельство. Выдано Яндиеву Исмаилу Хамурзаевичу…» Это был документ, выданный отцу по окончанию семилетней средней школы №22 города Орджоникидзе Северо-Осетинской АССР 7 июня 1941 года. По всем предметам стояло «отлично».
Я даже не обратила тогда внимания на пожелтевшие листы с черновыми записями, сделанными химическим карандашом. Запомнился только заголовок: «Уважаемый Никита Сергеевич».
В 1975 году старый портфель перекочевал вместе с нами на Кавказ. И отец по-прежнему хранил его в своей комнате. Я неоднократно спрашивала отца о бумагах в портфеле, но он почему-то не хотел говорить об этом.
Уже будучи студенткой исторического факультета, я узнала, что в блокноте были записи, сделанные по дороге с Колымы в 1953 году. Оказывается, мой отец тоже был узником сталинских лагерей! «За пять горстей зерна для детей-сирот я отсидел пять лет», - скажет он об этом однажды. И еще я узнала, что он чудом остался жив (один из немногих) в заваленной шахте. Прояснилась и история письма, написанного отцом на имя тогдашнего руководителя Советского государства Н. С. Хрущева  в августе 1956 года. Уже был позади XX съезд партии, «решивший» судьбу депортированных народов, в том числе и ингушей. Что же заставило отца взяться за столь ответственное письмо? Судите сами…
«Мы, бывшие спецпереселенцы, Цицкиев Орци Анзорович, 1972 г., Яндиев И. Х., 31 г., после выселения все время проживаем в колхозе  «Победа» Щутинского района Кокчетавской обл. на Кавказе, до выселения, Цицкиев работал… 10 лет председателем колхоза «Красный партизан». А я, Яндиев, учился в школе гор. Орджоникидзе и был забран со школьной скамьи, в связи с чем я не сумел окончить 10 классов».
«…До сего времени не можем понять… в чем… наша вина…».
«…После 12 с лишним лет жизни с ограничениями в правах, после XX съезда КПСС, на основании решения Советского Правительства нам было объявлено, что с нас снимается ограничение в правах, и мы освобождаемся от положения спецпереселенцев.
После этого, считая себя равноправными гражданами, … я и Цицкиев решили обратиться с просьбой в правление колхоза… для поездки на Северный Кавказ, чтобы проведать своих близких, родственников, односельчан (грузин, осетин), с которыми вместе росли, учились, жили и работали, чтобы посмотреть…родные и близкие места…»
«…Когда прибыли в свое родное село Балта Пригородного района СОАССР, были очень рады…»
«Мы решили посетить могилы, …где похоронены наши близкие. Но, к великому сожалению и удивлению, мы не только не нашли могилы и памятники, мы даже не могли найти место, где были… огромные ингушские кладбища…
Каменные памятники были вывезены местным населением и использованы для различных построек. Подобная участь постигла ингушские кладбища в селах Базоркино, Длинная Долина, Фуртоуг Пригородного района, в аулах Арамхинского ущелья и в других населенных пунктах бывшей Чечено-Ингушской АССР».
«После нашего приезда… заболел мой товарищ Цицкиев,…которого положили в республиканскую больницу на лечение».
«…Мне предложили удалиться с территории СОАССР. Начальник паспортного отдела подполковник Федин отобрал у меня подписку, чтобы я через 48 часов выехал из СОАССР, несмотря на то, что мы…временно прописались в Балтийском с/совете. Я умолял, чтобы мне разрешили остаться, пока из больницы выпишется Цицкиев. Ответ был один: «Согласно закону, лицам ингушской национальности ни одного часа, ни одной минуты не разрешается проживать на территории СОАССР». Мне пришлось выехать из Северной Осетии в Грузию, там временно прописаться и жить, пока из больницы не выписался мой товарищ». «Мы там еще встречались и с такими фактами, когда местные жители, после нашего выселения, продавали свои дома… и занимали  наши… абсолютно бесплатно».
«Неужели партийные организации Северо-Осетинской АССР поступили справедливо, если… не обратили никакого внимания на вышеуказанные факты?! Считает ли Центральный Комитет КПСС подобные явления законными? Если нет, то просил обратить внимание и сделать соответствующие выводы. Если мы освобождены полностью от спецпоселения и имеем равные права со всеми советскими гражданами, то просим разрешить нам проживать на прежних местах.
Цицкиев О. А.,
Яндиев И. Х.,
колхоз «Победа» Щучинского района Кокчетавской области КазССР,
август, 1956 г.»
Это черновик письма, отправленного в том же 1956 году в Москву.
Ответа на него не последовало. В дом в селении Балта отец так и не вернулся. И теперь я думаю, что в судьбе моего отца, как в зеркале, отразилась судьба моего многострадального народа.
Д. Яндиева,  учительница гимназии
г. Карабулак, заслуженный учитель Российской Федерации.

P. S. После смерти отца (в декабре 2006 г. ) письмо осталось у меня.

 

 

Дицлургдоаца
Iаьржа кхаьра
Гаргаг1орташ латт вай з1амига г1алг1ай къам ц1енах, ц1ерах дохадаь шийлача Сибарег1а 1одахийта февраль беттара 1аьржа кхаьра. Из ди б1аргадайна, из хало, 1азап эза къоаной халахете а вайна юкъе к1езига бисаб. Бисарашта ц1аккъа йиц ца луш, керда я мехках боахаш яь хинна човнаш…
Из ди диц ца луш, дагалаттарех я Шолжа района Алхасте яьха Кхоартой 1аьлий Зайнап. Тахан кховзткъа итт шерага кхоачаш яле а, цунна шаьра дагадоаг1а шоай дезал Сибарег1а 1обахийта ди. Цо дувц:
- Пхи шу даьнна яр со цу хана. Ц1аккъа ца лаьтта шелал а яр, шийла февраль бутт бар дувцар тха нанас. Т1ом хьайнача деношка, хьалха т1ем т1а болхача нахаца т1ем т1а  вахавар да а.
Тоабашца бекъабенна, наьха коа д1ачуухар герзах кийчбенна салтий. Ц1аккъа ца латача беса латаш дар ж1алеш, 1увг1ар хьайбаш, садоаллаш мел дола х1ама, хиннар фуд ца ховш, делхаш дар.
- Тханцига а баьхкар кхайка боаца хьаьший. Живарий, кхалсаг, хьай дезалашта т1абувха г1ирс, баа кхача хьоарчабелахь аьлар нанега. Мичара, ер-м д1ахаза лаьрх1а а яцар. «Вада-дай, эг1абаьб ер салтий, хьаша ц1а кегаде йиш-м яц. Хьаша – даьна лоаттабу кхача меттахьбаккха мегаргбац», йоахар нане.
- Кийчо е йилла ха йистеяьлча, ворда т1а хьалт1адаьхар тхо. Кхо йишеи, цхьа вошеи, нанеи. «Вай да т1ем т1а ва, из д1ахайча вай чудоаладергда, – оалар тха нанас. Тхона из боккъала бакъ хетар. Дуггашехь а Сипсой-г1алий т1а станце, доаладир тхо. Цига лоаман юрташкара 1оъарабаьха эзараш дезал бар. Нах тешацар гаьнарча новкъа хьожадаьд шо, салташа, аьлча.
- Б1еха, баьдеча, хьайбаш чудехкача вагонашка хьалчубехкар нах. Тхо-а даьхар хьалт1а. Нахага-м даа а дувха а дар шоаш хьаийца, ц1аг1ара. Нанас тхо т1абувхача тишача г1ирсаца даьхадар ара.
Ца бовзача, б1аьхача новкъа долхаш вагоначу денна бер а, саг а поезд сацача лаь юкъе д1ато1авора. Дега эггара ч1оаг1аг1, сона, (цу хана ялхлаг1а шу долаш йолча йи1ига) 1аткъар дар, нах лайх д1абехкар. Кхойтта ди даьлча Казахстане, Кустанайски областа Миндагарински района чуйоаг1ача Аллакуль яхача поселке 1одаьхар тхо.
- Цига, Покровка яхача юртарча казахаша, соалозашца духьал а баьхка, д1адигар цига. Цецбувлаш хьежар уж, нахага. Вай къаман наха, «нах буъ» аьнна юкъе даьккха хиннача хабарах, лоарх1абацар шоай фусамашка нах чуэца.
Тха дезал чуийцар казахий йоккха саг яр, т1ехьа ц1енда а воацаш. Цхьа ц1а белгалдаь хьадалар тхона. Даа, дувха, т1а-к1ал дилла тхога х1ама доацилга кхетадаьча цо, совленна т1а-к1ал йилла х1ама, даар а делар тхона. Адам цецдаллал моцал лайра тха дезало юххьанца.
Дукха ха ялалехьа, ц1аьхха, моцалца а шелалца а хинна хургдар-кх из, тха нанна д1айха лазар кхийтар. (тиф оал цох). Ши бутт баьнна кара хиннача йи1ига а хилар из. Уж больнице д1абихьар. Х1аьта, юхедиса хинна тхо, кхоъ а ганзар дукха. Дуккха 1ийра тха дезал больнице, лергда-даргда яхаш. Кхел йоацаш х1ама хургхиннадацар.
Лазар дайденна, к1еззига г1ойле хилча б1аргагойтар тхона, биъ бутт хьалха больнице йига хинна нана. Ва низ бола Даьла! – ма унзара дар цун сибат. Д1абаьша корта, т1адувхаш ма1ача наьха чура, кисе барзкъаш. Делхаш, хала дахар тхо цунна гарга. Йишилг енна хиннаяр. (цунца больнице д1айига хинна).
- Цул т1ехьаг1а, тхо даьхача юрта йисте хиннача ферма т1а даха ц1алг делар тхона юртдас. Т1аккха-м дуачоа к1езига атто ера тхога. (Шура а, маькх а нийслора).
Х1аьта, тха дас, къаман моастаг1 ваь т1ем т1ара хьахьожаваь, Казахстане дезал лохаш шу даьккхадар. Цхьа вовзаш саг кхийтта, цо вай мехкара вайта эрсе ва, мехках баьхача наха т1ахьожам бе, ч1оаг1а къахетаме а волаш, цига г1овалара хьо аьннад.
-1урре сельсовете вена, дуккхача наха юкъе латтача укхан п1елг а т1ахьожабаь аьннадар эрсечо, «хьавел хьачу».
К1ирвенна б1ара а хьажа, «Куртоев ты?» - хаьттад. Да, это я укхо оаллашехь а, вена т1а а кхийтта, велхаш, м1адаш виза, б1еха, биркъе волча тха даьна марх1акхийттавар.
Хье малав, дувца хьай? Аьнна цецваьннача тха дас хаьттача. Ай, со ва-кх 1а 1оажалах к1алхарваьккхар. Хьа командир Минин Алеша веций со.
Цу дийнахьа, оалар тха дас, ше волча мел вена саг чу а вахийта шойцига дигар цо тхо. Цигга ц1ена, толашаг1 болчог1 г1ирс т1абийха, м1адах ц1енваь, кийчваь. Дикаг1дар дуадеш, лаьрхх1а лелавеш бутт баккхийтабар.
Хьа дезал лохаш ва со, оалаш укхун дег1а чу низ боллалца лела а ваь, т1аккха кийчле хьо, хьа дезал болча д1авугаргва хьо аьнна. Даар, дувхар тхона шортта чуделла, «полуторка оалача (цу хана) машенаца воала а ваь хьавалар тха да.
Цул т1ехьаг1а-м, йоккха парг1ато хилар тхога. Минин Алешас, ше тхацига вар ца нийслой а каст-каста мухь байтар тхона, (дуачох а, дувхачох а). Юха ц1адахка вайна бокъо ялалехьа цхьа шу хьалха кхелха хиннавар из. Хьалха ц1айоаг1ача тоабанца, моаршо яьнна 1957-г1а шера ц1абаьхкар тха дезал.
Со а, наьха ц1ен-т1а яха цхьа дезалхо волаш яр. Виъ дезалхочох, тхо ши йиша мара йисаяцар. Тахан са ялх дезалхо ва, кхо во1и, кхо йо1и. Дала сайна яха енна ха яьккха йоалаш йоал, х1аьта а, 1алаьмате хоза хет, къамах дог лазаш, адамашта парг1ато хургйола оаг1ув лохаш, къаман яхь йола къонахий вай паччахьалкхенна кулгалдеш хилар.
Кхы д1ахо а цу наькъаца, могаш а болаш чакхбала низ, ираз, аьттув лолба царна къахетаме волча вай Дала!
Къаман исторе уж къиза оаг1онаш ц1аккъа а йицлургъяц адамашта.
Даймехках, ц1енах хьегаш, ца йовзача шийлача моттигашка моцала халонех байначарех Веза-воккха волча вай Дала къахетам болба, Дала гешт долда. Цу тайпара сагото ц1аккъа а ма йоаг1ийла адамашка.

КАРТОЕВА РОЗА          

 

 

ЖожагIатара аравоалалургвац
Дала Къор1анчухь йоах: «Керастал дола  нах лохкаргба шоана жожаг1атен чухь, тоабаш а яь, берригаш цхьана а боацаш, къаьст-къаьста доакъош а долаш хургба шоана уж жожаг1атен чухь. Дунен чухь дукхаг1а вонаш даьраш хьалха а боахаш, цар леладаьча воча х1амашка хьежжа жожаг1атен кхы а ч1оаг1аг1а 1азап долчахьа д1ачукхувларгба уж».
Жожаг1ате уж боалабича на1араш хьаелларгья царна, цига уж д1ачубахийтар духьа. Жожаг1атенна доал деш, из бе йоаллаеш болчар аргда йоах царга: «Эл-чанаш баьхкаьбецарий шоана, шо санна дег1амаш а долаш Къор1ан дешаш а болаш, хьалха д1адахача умматашка десса киттабаш дешаш а болаш хинна. Ер ди доаг1аргдолга д1ааьннадецарий шуга цар? Оаш леладеш хинна во х1амаш леладича жожаг1ате чуг1оргда д1ааьннадецарий цар шуга?!»
Цу наха аргда йоах т1аккха: «Бакъда из, Элчанаш баьхкабар тхога». Т1аккха аргда йоах царга: «Жожаг1ата д1ачуг1о, даиман цу жожаг1ата дахка а деза шун», аьнна. «Кура болаш хиннача наьха моттиг во я шоана», аргда йоах царга т1ехьара т1а.
Дала йоах: «Шийна 1аьса хинна бола нах ба уж, жожаг1атен чухь бохкаргба уж, 1аьржа юхьмараш а йолаш, б1аргаш къаьрза хургда цар, хьайист хила йиш йоацаш махьараш теха багенаш къайла а хургба уж».
Цу жожаг1ата на1арашка уж баьхкача эггара хьалха фоартах тохаргья, багах д1ачу а йоахаш, керах юха ара а йоахаш, з1анараш. Аьшках яь йолча жожаг1атен чухь, аьшка ж1ов еттаргья царна малейкаша, царна цигара арабала дага мел дехача хана.
Дала Къор1анчухь йоах: «Цу жожаг1атера арабовла аьнна, царна безам чубессачул т1ехьаг1а, цу жожаг1атен чухь юха чуберзабергба уж».
Жожаг1атен 1азап 1овшалаш, аьнна, аргда царга, из 1азап дар из дуненчухь шо ца тешаш хиннар. Оаш яц яхаш хинна йолча жожаг1атен 1азап да шоана из.
Езит, яхаш цхьа саг ва жайнашкахь вувцаш. Ц1аккха а б1аргех 1одоаг1а хий соцаш хиннавац из. Массаза а б1арг белхаш хиннав из. Х1анав хьо даиман велхаш, аьнна, цунга хаьттачул т1ехьаг1а, цу Езит яхача саго жоп делар йоах: «Сийдолча Дала хьо дийна мел волча хана ц1аккха а ара ца воалийташ лотаяь йолча бане чуволларгва хьо, аьлча, велхаваргвар со, ц1аккха а д1айовргйоацача жожаг1ата ер х1ама дой чуг1оргва хьо Дала яхаш хилча, цу жожаг1атенца Дала кхерам телаш хилча, ца вийлхача воалий со. Цу жожаг1атенах кхера везаций са?» - оалар йоах цо. Сийдолча Дала кхаь эзар шера жожаг1ата чуволларгва со, аьнна, дагадеха велх со.
Пайхамара йоах (Даьлера салам-моаршал хилда цунна) Жабраьил-малейк дера ше волча (Даьла салам хилда цунна). Аз аьлар цу Жабраьил-малейкага «Я Жабраьил, жожаг1атен куц дувца шийна, миштай из?».
Цул т1ехьаг1а Жабраьил-малейко (Даьла салам хилда цунна) аьлар йоах: «Сийдолча Дала жожаг1ате кхеллай шоана, кхеллачул т1ехьаг1а лота а яь, эзар шера йоагийташ лаьттай из Дала, бокъонца ц1ийяллалца. Цул т1ехьаг1а Сийдолча Дала цхьаькха эзар шера лоаттайир из к1айяллалца, т1аккха Сийдолча Дала кхозлаг1а лотайир из 1аьрж а енна д1аотталца. Из жожаг1ате миштай хой хьона? Баьдеча бийсанна тара я из, селлара яьга 1аьржъенна, цун тов цхьаккха дича а йовргйоацаш я».
Цхьаькханахьа а йоах: Сийдолча Дала Жабраьил-малейк дахийтар цу жожаг1атенна т1адилла б1арглокхаш долча малейкагара цу жожаг1атен ц1ерацара цхьа з1амига дакъилг хьа а ийце Адам-Пайхамара д1ахьо из, аьнна. Сенна? Шийна даа х1ама цо дергдолаш. Цу жожаг1атенна т1адиллача малейко аьннад йоах: «Я Жабраьил, мел ц1и я хьона езар?» Жабраьил-малейко (Даьла салам хилда цунна) аьлар йоах цунга: «Хурма боарамах хилча, кхы эшац хьона», аьнна.
Т1аккха цу жожаг1атенна т1адиллача малейко аьлар, йоах: «Ворхх1е сиглеи ворхх1е лаьттеи доагадаь д1адохийтаргда хьона хурма боарамах аз ц1и д1алой. Х1аьта Жабраьил-малейко аьлар йоах: «Т1аккха цунах ах я» аьнна. «Ах аз хьона ялча, аьлар йоах малейко, сиглара цхьа дог1ан т1адам ца боаг1аш селлара й1овхал оттаргья хьона лаьтта, цхьа мерг1илг хьат1а ца доалаш лаьтта мел дола х1ама докъалургда хьона». Цул т1ехьаг1а Жабраьил-малейк (Даьла салам хилда цунна) Даьлага кхайкар йоах: «Х1ай сийдола са Даьла, мел ц1и жожаг1атера д1ахьоргья аз», аьнна. Дала жоп делар йоах: «Хьаэца мицхала зираталла боарамах, из хьаийцачул т1ехьаг1а хи чу 1отта из кховзткъеи иттаза шелъеш». Кховзткъеи иттаза хила 1етта шелйир из, цул т1ехьаг1а Адам-Пайхамар (Даьлера салам хилда цунна) волча дера йоах Жабраьил-малейк (Даьлера салам хилда цунна) из ц1и а яхьаш цхьа лоам болча. Цу т1а из 1от1айиллача из лоам лоалабаь д1абахийтар йоах, селлара з1амига йолча цу ц1еро.
Ше хьаена ц1и кхы лаьттан букъ т1а йита йиш а йоацаш, Жабраьил-малейко юха д1айихьар йоах. Цу лоамах цу хана лотаенна ц1и я йоах вай тахан лелаер.
Цу жожаг1атен 1азап 1айша цигара араваьннача сагага тахан укх дунен чухь хаьттачул т1ехьаг1а арг ма дар: «Укх дунен чухь йоагаш мел йола х1ама ц1и теха латайича, цу ц1ера юкъе из саг д1ачувелла 1о а вужавича, парг1ата наб ма ергьяр цо жожаг1атен ц1ераца нийсйича», аьнна.
Жожаг1атен чухь боахка нах Даьлага кхайкаш хургба йоах: «Раббана тха Даьла – яхаргда цар – арадаха тхо укхазара, кхы магац тхона ер ла, дика х1амаш дергдар оаха, караг1дийнна во х1амаш дутаргдар оаха, юха арадаха тхо, яхаш кхайкаш хургба, йоах уж. «Цамагар котдаьннад тхона т1ехь, низ бехаб тха, тинна тувладенна нах хиннад тхо, Я Раббана Даьла, укх чура арадаха тхо, ц1аькхазза во х1ама оаха хьадой т1аккха зулам даьраш да хьона тхо», яхаш, Даьлага кхайкаш хурба йоах уж.
Дала Къор1анчухь йоах: «Шелал фуй ховргда царна, молаш дола хий фуд ховргдац царна, цу жожаг1атерча нахах 1оуха сел мара кхы малар хургдац царна».
Пайхамаро (Даьлера салам-моаршал хилда цунна) аьннад: «Жожаг1атерча наха т1ера 1оиха сел дунен чухь 1ойоассайича дунен т1а мел дола адам доагадаь д1адохийтаргдар цо, селлара й1айха йолаш». Дала Къор1анчухь йоах: «Цу жожаг1ате наха т1адоалла нихь даьга а даьга д1а мел доалача хана, керда нихь а телаш боагабергба Аз зулам леладаь нах. Сай 1азап царга 1овшийтаргдолаш. Х1ана аьлча, эггара ч1оаг1аг1а саг воагавеш йола моттиг ц1окацара яр я. Т1ерадар даьга д1адоаллаше керда ц1ока хьат1атохаргда вай царна. Х1ана? Керда 1азап царга 1овшийтар духьа».
Кховзткъеи итт эзар дийнахьа воагавергва 1азапе вола саг, цу ц1еро уж боага массаза бу вала безам болаш хургба уж, бакъда Дала валар лургдац царна дукхаг1а 1азап озийтар духьа.
«Раббана тха Даьла,-яхаргда цу 1азапе оттабаьча наха,-тхо леладаьраш, харц наькъ т1а тхо даьхараш б1аргабайта тхона, адмех уж бале а, жинех уж бале а эггара ч1оаг1аг1а дола 1азап царна т1аоттадергдар оаха, тхоай когашта к1ала бохкаргбар оаха уж». Иблиса къаьстта моттиг ергья жожаг1атен чухь. Кераста наха хьагул а бенна цунга аргда йоах: «Дала на1алт аьнна шайт1а, тхо тувладаьр хьо ма дарий» - аьнна бехк боаккхаргба.
Иблисо аргда йоах: «Дала хьа ма аьннадарий шуга ер ишта хургдолга. Дала шоашта яь йолаш йолча ч1оаг1онна оашош хьалехай оаш ер моттиг, са шоана де новкъостал дац. Аз фу даьдар шоана, шуга кхайкадар со, во дар хьаде яхаш? Со б1аргагуш дар шоана аз яхар оаш хьаде? Б1арга а гуш Къор1а ма дарий, цо яхар х1ана динзар оаш? Сона тахан бехк хьат1абехка безац шоана, шоай дег1амашта бехк белаш», аьнна Иблисо бехк шоашта юха т1аберзабергба царна. Шайт1ано аргда йоах царга: «Аз низаца во х1ама дайтадац шуга, дика мел дола х1ама шоана б1арга ца дайташ юха а даьхадац аз. Шоай дег1а безамца оашош хьадаьд оаш во х1амаш шоай дег1амаш бехке делаш, со бехке ца а деш».
Цу жожаг1ате уж нах чубахачул т1ехьаг1а сабара беха хургба уж, сатоха могаш хургбац уж, эзар шу доаккхаргда цар сабарах беха, арабовла г1ерташ, д1абовда г1ерташ. Эзар шу даьнначул т1ехьаг1а цар аргда: «Вай сабар ца дой, вай к1алхардовлача дац шоана». Шоаш к1алхарбаргбоацилга ховргда царна.
Шоаш арабаргбоацилгах дог диллачул т1ехьаг1а цар аргда йоах: «Везан Даьла, ара-м даргдоацилгах дог тийша, 1азап 1овшаш да тхо, дог1а дайта тхона», - аьнна. Эзар шера дехаргда цар дог1а дайта, яхаш. Цул т1ехьаг1а Сийдолча Дала ц1е бос бола морх гучайоаккхаргья царна. Моттаргда царна, х1анз дог1а делхаргда, аьнна. Дог1ан меттел б1еха х1амаш елхаргья царна 1от1а, дохьаж деттача гизгашта тарра х1амаш. Царех х1амо церг техачул т1ехьаг1а, эзар шера лазар д1а ца доалаш, 1азап д1а ца доалаш 1азап озаргда цар. Цул т1ехьаг1а эзар шу доаккхаргда цар Даьлагара дог1а дехаш. Т1аккха 1аьржа морх гучаяргья царна. Х1анз доаг1ар-м дог1а да вайна яхаргда цар. Цул т1ехьаг1а Дала дог1ан меттел б1ехалаш делхийтаргда царна.
Дала Къор1анчухь йоах: «1азапагахьа сомабоахаргба оаха уж, цхьан 1азапа т1ехьа шоллаг1а дола 1азап а деш, дунен чухь цар леладаь харц х1амаш бахьан долаш».
Дала Къор1анчухь йоах: «Даьлах кхийра нах бугаргба Оаха ялсамале, сиха а бугаргба уж ялсамале д1ачу, тоабаш яь а бугаргба уж, дикаш дукхаг1а даьраш даржал лакхаг1а а долаш. Ялсамален чухь уж д1ачубигачул т1ехьаг1а ялсамален на1араш йийла короргья царна. Ялсамаленна т1адехкача малейкаша царга аргда: «Ассалам 1алейкум, ц1ена а долаш марша доаг1алда шо, цу ялсамален чухь  г1олаш, ц1аккха ара а даргдоацаш».
Дала яхар хьадеш хиннача наха луш дола дика совг1ат да шоана из. Сийдолча Дала цу жожаг1атенах лорадолда вай. Дала ше нийссача наькъ т1а нийсдолда вай. Хьаьнал даьча х1аман т1ехь сутара хилда вай, Дала хьарам даь х1ама къахьдолда вайна.

Материал кийчъяьраш
УГУРЧИЕВ Азмат-Гири,

БАРАХОЕВ Муслим   

 

 

 


 
----

??????.???????
Новости |  Наш Президент |  Пишет пресса |  Документы |  ЖЗЛ |  История
Абсолютный Слух |  Тесты он-лайн |  Прогноз погоды |  Фотогалерея |  Конкурс
Видеогалерея |  Форум |  Искусство |  Веб-чат
Перепечатка материалов сайта - ТОЛЬКО с разрешения автора или владельца сайта и ТОЛЬКО с активной ссылкой на www.ingush.ru
По вопросам сотрудничества или размещения рекламы обращайтесь web@ingush.ru