новости веб-чат СЕРДАЛО карта заставка
 







  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало  


  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало
 

  3 страница

ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНАЯ ГАЗЕТА РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ

Выходит с 1 мая 1923 года; № 17 (9706) четверг, 9 февраля

САГ ЙОАЛАЯР


Цхьан юрта жерал яг1аш сесаг хиннай ца1 мара воаца во1 кхоабаш. Кхийначул т1ехьаг1а цунна саг йоалае лаьрх1ад цо.
Яха, дийшача сагага хаьттад, малаг!а саг йоалайича бакъахьа я, аьнна. Вокхо жоп деннад, хьай во1 говра т1а а хоавий, говр ший ло1амах д1ахеца. Из д1акхаьчача юрта эггара хьалха кхийтача сагага хатта, цо аьннар йоалаергья оаш.
Говра т1а хайна водаш. вола во1 цхьан юрта кхаьчав. Духьалвоаг1аш хиннав цхьа къоано, говра санна саьрга т1а хайна, саьргах саьрг бетташ, го боахаш. Даьллахьа, ма даькъаза саг ва-кх ер, аьнна, меттад укхунна, бакъда, кхы де х1ама доацаш, хаьттад:
- Воккха саг, со араваьннав, малаг1ча кепара саг йоалайича бокъахьа я, аьнна, ха.
- Корадоаг1е дошув лаха, кора ца доаг1е дотув лаха, дошув-дотув кора ца доаг1е, со сиха ва, са говр мух ухаш я, - саьргахсаьрг теха д1аийккхав вож.
Цо аьнначох уйла еш, корта чубаха лаьттав з1амига саг, вож хьайза юха т1авеча, ц1аккхаза хаьттад:
- 1айха аьннача дешай ма1ан дел.
- Дошув - йо1 я хьона. Дотув - т1ехье йоацаш ц1аенар я хьона. Т1ехье йолаш ц1аена жеро мух уха говр я хьона, - аьнна, жоп денна, вож д1аийккхав.
Кхозлаг1а, хьайзза, из юха т1авеча, з1амигача саго ц1аькхаза хаьттад:
- Ванаг1а, хьо мо вола хьаькъал дола саг мишта лел, саьрга т1а а хайна, саьргах саьрг бетташ, берий ловзар леладеш?
- Даьра, з1амсаг, - аьнна, жоп деннад вокхо, - укх юртарча наха, в1ашаг1кхийтта, ва1ад яьй. coax къаьда ве, аьнна. Царна доал ца дар духьа лел со укх саьрга т1а хайна, саьргах саьрг бетташ, го боахаш, ер ловзар деш.

ШИ ЛОАЛАХО

Ши лоалахо вахав хьунаг1а вордашца кхатилла дахча да. Ца1 чехка дахча а даьккха, ц1енгахьа волавеннав. Шоллаг1чо "сабарде" яхашшехьа, вахав вож.
Дуккха ха ялалехьа, ший ворда а етта, ц1аваха, - аьнна, волавеннав шоллаг1вар а. Цхьа ха яьлча т1ехьакхийнав из хаьлха д1авахачоа - ворда ахка а яха, из хьалъяккха г1ерташ воаллача.
- Новкъостал де сона, - аьнна, дийхад цо шийна т1ехьакхийнача лоалахочунга.
- А, сиха ва со, - аьнна, волавеннав вож.
-Т1аккха со морг ва-кх хьо, - аьнна, т1ехьакхайкав ворда ахка а яха ваьллар.
- Тррр, - аьнна, ший говр юха а соцаяь, т1ера 1о а ваьнна, д1ат!а а ваха, аыннад цо: -Хьо морг ца хила, хьона новкъостал дергда-кх аз.
Новкъостал даь, цунна ворда хьал а яьккха, ц1абахаб уж. Укх дувцара ма1ан да: воча сагага хьежжа во ма хила.

КХО БУРИЛГ
Цхьан дийнахьа боккхача наькъа йисте ваг1аш хиннав къе, биркъа саг. Лалла г1олла чакхвоалача паччахьа инарала хаьттад:
- Фуй 1а ловзаераш?
- Даьра я бакъдар хьаоала бурилгаш, - жоп деннад вокхо.
- Ма1ан дел цар, - дехар даьд инарала.
-Ер ца1, сесагага къайле йийцачоа хьожаяь я, шоллаг1ъяр-ший воаца во1 кхеваьчунна. Кхоалаг1ъяр ший декхар ц1ена паччахьа кхоачашдаьчоа. Халла дехар даь, дукха мах бенна, вокхо ийцай уж. Чувеначул т1ехьаг1а тахка лаьрх1ад цо. Лоадам боацаш санна, сесагага аьннад:
- Дагадоаг1ий хьона Туркий паччахьо совг1ата вай паччахьа енна хинна говр лочкъаяь? Из даьр со вар.
Цхьан дийнахьа маьра сесагаца къовсам баьннаб. Эг1азъяхача сесаго мара мотт техаб.
Паччахьо кхел яьй инарала корта баккха, аьнна. Х1ана боаккхаргба корта, аьлча, хьалг1аттар инарала ший воацаш кхеваь во1 хиннав, вож велавеннав. Цох цецваьннача паччахьо аьннад:
- Хье сенах вел 1а хъаоле, аз гештдергда хьона. Инарала жоп деннад:
- Со хьона ц1ена болх беш хьавена саг ва. Цхьан къеча саго кхо бурилг ехкаяр сога. "Фу бурилгаш я уж?", аьнна, аз шийга хаьттача, цо аьлар сога: "Ер ца1, сесагага къайле йийцачоа хьожаяь я. Шоллаг1ъяр - ший воаца во1 кхеваьчунна. Кхоалаг1ъяр ший декхар ц1ена паччахьа кхоачашдаьчоа". Уж кхоккхе сона йоаг1аш я.
Цига паччахьо, велавенна, д1ахийцав инарал.

Д1аяздаьр Чахкиев Мурат



Мадина Оздоева Погубишь себя и друзей…

Наркотики - яд XXI века.
Они-то и губят теперь человека,
Жалко молоденьких, юных парней
Жалко красивых девчонок, детей:
У них на уме наркота, кокаин
Детей не жалеют - вот тебе героин
Свяжешься раз, не сумеешь уйти
Раз ты сел на иглу, ну смотри,
Погубишь себя и друзей, и родных,
А то и подхватишь с собою чужих.
Сам того не зная, ты больной человек,
За 5 лет проживешь ты свой век.
Тебя все боятся, от тебя все бегут,
Наркотики сердце твое разорвут,
Игла наркомана погубит весь свет
Так скажем наркотикам твердое "НЕТ"!



Хамхоев Дауд Къахьегаш хуле

Лаьтта хилда вайна раьза,
Вахар хургда т1аккха хоза.
Даар хургда вайга хьаьна,
Малар хургда вайга мерза.
Вай къахьегаш хуле,
Лаьтт а оахаш хуле,
Д1адийнача ялата
Кулг д1акхоачаш хуле.

Кхераш вах со
Сайре хьат1аеча кхераш,
1уйре хьат1аеча кхераш.
Со укх к1ай дунен т1а вах.

Баь т1а ловзаш бераш дайча,
Из сай берал дагадехе,
Юха а дега чу кхерам этте,
Ваг1аш хул со вехе,

Духьал йоаг1а Казахстан.
Лаьттаг1а яьлла з1амига тол,
Даьла оарцаг1а валар дехаш,
Миска нана кхайкар.

Даа, дувха доацаш,
Шелало к1алдита,
Оаха хьийга бала.
Хьанна бицлургба?!

Баркал хьона
Лаьтта 1аьржа дале а,
Зизаш кхеду к1ай,
Боалаш кхебу ц1е.
Баркал хилда хьона.

Тха вол-дикал ловш,
Тхоца нийслуш доаца,
Моастаг1ал доаца,
Тха нана лаьтта.

Тхо кхоабаш хьадоаг1а,
Камаьрша лаьтта,
Боалаш кхебу лаьтта,
Зизаш кхеду лаьтта.

Хьо децаре тхога,
Хургдацар цхьаккха.
Боалаш хургбацар,
Зизаш хургдацар.

Аз дехар ду хьога

Б1а-сийна оалхазар,
Хьо мичахьа додаш да.
Са нана Даьй-мохк
Болчахьа хье доде,

Хьох къаьста хьа во1,
Цхьа г1ийла миска,
Дог делхаш ваг1а,
Д1а ала цунга.

Даьй-мехка аренаш
Дагайоахк ала.
Хьох б1арг ца кхийтача
Дег т1ара бала

Д1абаргбац ала.
Б1а сийна оалхазар.
Аз дехар ду хьога.
Из г1улакх де.


Мерешков Султан

Язъянза йисача байташка…


Оаш бехк ма баккхалаш, са г1озa байташ,
Йитарах ханнахьа ца язъеш шоаш.
Вахарах мел йола йист йоаца уйлаш,
Хоадаме товш ца аларах.

Теадац хаькъал дош дизза ала,
Амато г1o даьдац ловш дар д1аала.
Атта дац сона шох хийра вала,
Ма бахал са керара из ц1ера ала…

Шоай тарлой ма дахал сох ца доаг1а бехкаш.
Витал со ца оалаш, бехказла дош,
Ма могга са уйлаш хьа сома а йоахаш.
Г1о-новкъостал делаш д1айог1а беш.

Хьадагадохийтал ца яздеш са дисар,
1ояздаьчул дуккха а дукхаг! из да.
Дагавохийтал ца хьоавеш мел висар,
Бийцарел мелла уж дукхаг1a ба...

Бехк ма баккхалаш, са боча байташ,
Ала хьакъ мел дар ца аларах.
Хьамсарча мехка сай дагара хойташ,
Байташца аьнна ца валарах.

Баркал шоана са уйлаш хьестарах,
Са иллей оаз-мукъам бека а беш.
Ираз хилда шун са дег чу яхарах,
Сона, са дег1а боча тоам беш.

Г1озал йоссийла шун нийсача муг1аре,
Картах саьрг санна беркат д1адувцалуш.
Камаьршал хьерчийла шаьрача муг1аре,
Шо йийшачун уйла диканна хувцалуш.

Хьаьсах тай санна шох массаза хьерчийла,
Эздий товш йола къонахий яхь.
Шо ешачун мотт г1оза керчалба...
Къонахий дегашка йоссаеш яхь.

Са хьамсара къонал хестаяь байташ,
Сох хийра яьнна шо х1ана лел?
Дича а ца дича а бе доацар дуташ,
Динза даргдоацар хьадаьраш бел.

Иллешца екалий шо ткъамал йовла,
Довзийташ Дуненна г1алг1ай эздел!
Тийшача балха оаш наькъаш къовла,
Укх лаьттара д1айоаккхаш из къиза кхел.

Язйинза йиса аз язъергйола байташ,
Аз яхар кхоачашде шун аьттув бий?
Адамашта г1алг1ай куцаш а довзийташ,
Оаз яккха, йиш лакха шун торо йий?

Ца дайна мехкаш довзийтал сона,
Йовзийтал Сий долча Адамий яхь.
Яхийтал Г1алг1айче даиман къона...
Къонало вахаре беркат хьадахь.

Наькъа йисте уллар хоадаяь корсам,
Аз цунга т1аккха хаттараш дир.
Аьлар аз цунга мичай хьа корсам,
Малав хоададаьр хьа вахара хир?

Сога жоп делар мотт лувча гаьно: -
-"Саг ма вар диг теха са овла хоадабаьр,
Яьккхар со яьча, сай мехка гаьна,
Керда шу дезде эзараш тхо хоадайир,
Цхьан к1ира лоаттяь, д1акховса аьнна".

Овлан т1а яг1ар, тоъацар кийчйича,
Зехьа ца доадеш корсамий куц.
Лаьттан дургалца из корсам йизача,
Дунен чу доккха беркат ма дусс.



Л. Болгучева А разве…

А разве сложно быть
Достойной и правдивою?
Всего лишь нужно мочь,
Не льстить и не завидовать.

А разве сложно быть
Отзывчивой и бдительной?
Всего лишь нужно вдруг,
Почувствовать незримое.

А разве сложно стать
Известной и любимою?
Лишь нужно передать,
Все то, что накопила ты.

А разве сложно быть
Твердыней не преступною?
Всего лишь нужно вдруг,
Замкнуться и нахмуриться.

А разве сложно быть
Гуманной и счастливою
Не вправе предавать
Забвенью старость мы.

А разве сложно быть
Уверенной, терпимою?
Всего лишь нужно знать,
Что мир не сотворила ты.

А разве сложно быть
Оригинальным, вдумчивым?
Лишь нужно правду зреть
И вы божественны.



М. Хашиев

Роза


Я встретил Розу
Она цвела.
Душистой прелестью
Сама полна.

Сказал я Розе:
"Сестра помоги
И боль с души
Моей сними".

Мед-сестра Роза
Мне помогла.
И боль с души
Моей сняла.

Всю эту ночь
Я во сне летал,
И эту Розу
Я не сорвал.

Осталась Роза
Во сне моем.
Прости сестренка
За этот сон.



Это наша с вами история

Фатима Могушкова

Я не могу понять суть жизни
В чем счастье в жизни я найду,
Но потеряв самой надежды
Покой я вряд ли обрету.

И сердце плачет замирая,
Что я мечтой пустой жила
Украдкой лживою улыбкой
Вселял надежду, луч добра.

Ищу я счастье безнадежно
Ужель найти не суждено,
А может я стремлюсь напрасно
Найти ту самую звезду.

***

Опустилась на землю волшебница - ночь
Махнула рукою, прогнала день прочь
В сердца затаились лишь сладкие грезы,
В душе распускаются алые розы.



Руслан Гайтов

Казахстан


Край не ахти какой,
Без алей, без берез.

Безжизненные степи -
Обидно аж до слез.

Зимой бушуют ветры,
А летом - знай такой
Как восковой работаешь,
На солнце лишь постой.

Но есть среди пустыни
Поселочек Тенгиз.
Там буровые вышки,
Уходят прямо ввысь.

Там скважины качают
Нефть летом и зимой.
Приехал, коль работать.
В стороночке не стой.

Берись за дело смело,
Всей силой навались,
Тогда отчизну нашу
Ты нефтью напоишь.
Коль много будет нефти
У нас в стране родной,
Там будут все богаче
А значит и мы с тобой
Ноябрь 1988 г.

Времена года

Люблю я зиму со снегом и морозом,
Кататься с горки, словно мальчуган
И новый год встречать с дедом морозом
И представлять себе, что я еще пацан.

Но нет, весна мне все-таки дороже,
Повсюду слышу трели соловья.
Деревья распустились уж давно,
И после зимней стужи нам тепло.

А лето все ж прекрасней и милее,
Тепло, жара, купаешься в реке,
Лежать на пляже, просто отдыхая,
И солнцу грудь и спину подставляя.

А что сравнится с осенью прекрасной
Когда амбары наполнены добром.
Все овощи поспели и виноград созрел
И взялся за работу винодел.

Вот так, друзья, все времена прекрасны,
Купайся, загорай и отдыхай. Всегда, смотри, не спотыкайся,
Живи и сладкой жизнью наслаждайся.



Евлоев Микаил

Iан стихаш


1а да шийла хьата1адоаг1аш.
декаш да з1анара б1оаг1ий
1ехаш я сигала къайгаш.
Арадаьннад коа т1а бераш.

Когасоалозаш бе а ехка.
Й1айха кийнаш т1а а техка.
Й1айха полтош т1а а йийха.
Арабалийтар а дийха…

Ц1е я йи1игий басилгаш.
Г1адъяха я х1анз йи1гаш.
Тахан деша даха дезац.
К1иранди да, тахан дешац.

Сарралца леларгда бераш.
Гув т1ара соалозаш чухехкаш
Йолчар - маркъилгаш кхестаеш.
Вокхар лайха мундаш еш.

Хоза да 1а - лоа хилча.
Кораш т1а йис-г1оа йиллача.
Багах 1и ара а ухаш.
Бераш ловзаш, деша долхаш.

Бераш делаш, к1ач1 а ухаш,
Йоацаш лакхе 1аьржа морхаш.
Доацаш лаьтта довнаш-шовнаш.
Массанахьа къегаш шанаш.

Дошо малх ба лаьтта хьежаш,
Сийрдаяккха сомийбеш,
Нана яг1а елакъежаш,
Берий ираза хам беш.

Ловза, ловза, са бераш, шо,
Ловза-вахар хестадеш!
Улларгбац шун дегчу ша -
Даьхе я шо хьалкхедеш!

Iана бийса
Кхесташ, керчаш, хьекхаш да дарц,
Б1аргхьалакха йиш йоацаш,
Дерцо-м ерзан - басилгаш мерц,
Б1аргамелгур чулоацаш.

Цхьаннахь коа, 1увг1аш ж1али да,
Михо етт цхьа бирса шок,
Шеддар ше долчча хилийта,
Маьрша баха хьо са мохк

Беламе дувцараш

Уле совг1ат.
Даь нанас хетт ви1ий во1ага:
- Ули-маршкиш, деша х1ана вахавац хьо?
1а леладер д1ахой, дас м1ийзг ма ергйий хьона.
- Нани, сай са мо, сайна дукха везача хьехархочоа Хьак1аьша Байсара совг1ат де лаьрх1ад аз тахан.
- Из фу совг1ат да, ва са к1аьнк?
- Сендухьа деш да из?
- Тахан из ваь ди да, кховзткъа шу доал цун.
- Мишта дергда 1а цунна совг1ат? Иззал ахча мичара дахьаргда вай, да а ц1аг1а мичав хьа?..
- Цхьаккха х1ама эшац, нани, мел эшар вайга долаш да. Шера цкъа мара ца доаг1ача из ваьча укх дезача дийнахьа - мукъа сай хьамсарча хьехархочунга к1еззига сала1ийта лаьрх1ад аз, ишколе ца а водаш. Кхийтарий хьо, нани?..
Бакъахьа деций, вокха а ма хиннавий из…
- Бакъахьа да, са хьаькъала бог, ч1оаг1а бакъахьа да.

Даь шиш
Дас хетт ишколера чувенача во1ага:
- Д1адахача к1ира 1айха яьха "шиаш" тоа ца еш чу ма веллахь аьнна децарий аз хьога?
- Ай, ва воти, мишта тоаергьяр аз уж, журнал хьехархошка хилча? Из сона к1ала-м дисац…
- Из хьай г1улакх да хьа. Амма, кхоана..!
- Кхоанеи? Кхоана-м!…

Дудара-къонгий
Урусхан



Тимурзиев Башир

Безама дIоагIа


Дал сона совг1ата
Безаме хьажар,
Дех аз хьогара
Хьо сайна б1архьажар.

Цкъа б1аргадайта
Хьай г1оза елар,
Т1аккха дутаргдар аз
Я сай кура лелар.

Безамца сона
Хьо б1арахьажача
Хургвар со оакхарий
Низбола паччахьа.

Тинна лелачарна
Никъ сийрдабоахаш,
Дог ийша болчарна
Самукъадоахаш.

Хало духьаляьлча
Сох хургба б1оаг1а.
Бедоаллаш б1айхача
Хьа безама д1оаг1а.

Лоамара вахар

Вай мехка Уннана ахац,
Эсала нах укхаза бахац.

Уне бац лоамча бахараш,
Кхетамча ба къахьегараш.

Баьсса бац цар цхьаккха жа мотт,
Хов берашта ц1ена г1алг1ай мотт.

Латт жа1у кожолг бе боаллаш,
Мож-бодж латт з1ар делларга хьежаш.

З1ар дийлача йолалу бодж,
Вир цунна т1ехьа, туллаш ший кодж.

З1огалал лакхах айбеннаб малх,
Бац шоана мохк вайчул хозах.

Нокхарий латт д1а мел хьежача,
Лел сиглар 1очахьежаш сиглара лаьча.

Зизай тоам бола хьаж массанахьа,
Ба укх мехка бахараш вайнах.


 
----

??????.???????
Новости |  Наш Президент |  Пишет пресса |  Документы |  ЖЗЛ |  История
Абсолютный Слух |  Тесты он-лайн |  Прогноз погоды |  Фотогалерея |  Конкурс
Видеогалерея |  Форум |  Искусство |  Веб-чат
Перепечатка материалов сайта - ТОЛЬКО с разрешения автора или владельца сайта и ТОЛЬКО с активной ссылкой на www.ingush.ru
По вопросам сотрудничества или размещения рекламы обращайтесь web@ingush.ru