новости веб-чат СЕРДАЛО карта заставка
 







  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало  


  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало
 

  3 страница

ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНАЯ ГАЗЕТА РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ

Выходит с 1 мая 1923 года; № 136 (9657) вторник, 8 ноября 2005 года

ЛИТЕРАТУРНИ ОАГIУВ

Борова Марем
аз хьо дег чу лелабу
Эшаш ба вайна
Наьна мотт.
Безаш ба вайна
Наьна мотт.
Наьна мотт хьо
Хоза мотт
Хьо г1алг1ай мотт.
Х1ара сага бовзаш,
Х1ара сага безаш,
Масса метташта
Юкъера, хозаг1а бола
Вай наьна мотт
Сиглара к1ай, морх мо,
ц1енабола
Дег чу бесса бола
Наьна мотт.

Хамхоев Дауд
Наьна мотт
Хьо ца ховр ва
Ираз дейнар.
Ткъамаш доаца
Олхазар,
Дийна воллаше
Веннар ва.
Бетта сердал йоаца
1аьржа бийса мо,
Вахар хургдар 1аьржа
Боацаш хилча хьо.
Аз доаккхал ду
Хьо хиларах,
Са наьна мотт.
Ма ираз да са
Хьо бувца йиш йолаш,
Хьо бувца болаш
Са г1алг1ай мотт.

Картоева Роза
Са кора к1ал яг1ар га,
Зиза теха къона.
Безам бацар цун вахар го.
Ший сом бала сона.
Бакъда хьакхар ц1аьхха мух,
Унзаре ди къувкъаш.
Дегчур баьлар г1ийла мухь,
Гаьно дора къургаш.

Овла хадаш ежар га,
Кхензар 1ажий кхача.
Цо мухь, беттар легош г1а,
Ва нах! – шо т1акхача.

Иштта ка цо техар сох,
Ший 1у хургья мотташ.
Аз ца йоалаш цох сатох.
Дог дале а делхаш.
Дув биар ца йожа 1о,
Лоам мо латта ура.
Со кхайкаргьяц дехаш г1о,
Сона-м сай низ гу…

Цхьаь я со…
Доттаг1ий гонна со юкъе яле а
цхьаь я со.
Тешац кхы вахарах,
цхьаь я со уйлашца.
Бехк ма бе вахар,
делац дог хьона.
Цкъа дилло йоагаяьй
цкъа лозаяьй.
Фу аргда кхалсагах
цо безам бохке…
Фу аргда цунах?
цо ше йоаяьй.
Кхел ергья хано.
со теш цох ч1оаг1а
Ха, - къиза кхело
цхьаккха дицдац.
Цхьабакъда, хала да
даьра чов йоагаш,
Зама д1аахарах
дарба хилац.

* * *
Са яхаре сийрда денош,
Аз п1елгашца дагарду.
Хоза денош ший боадонца,
Къизача кхело къайлахьо.

Цкъа хьож яха, къона йолаш,
Кхело г1ийла ловзаю.
Юха лаьрх1а ираз лохаш,
Лоадам боаца фусам лу:

х1анад вахар селла къахьа?
Селла къиза х1анай кхел?
Сайна т1ехьа, сай сакхеташ,
Аз даь къинош дарий хьог1?

Х1анай кхел хьо селла къиза,
Фу бехк, бахьаш – кхард хьо сох?
Дегт1а етташ, вахар д1ахьош
Со-м елхаргьяц, теша цох.

Льянов Мухьмад
Текъам
Ва Даьла! Ахилеса дар санна
Герз ца латаш,
Са дег1а т1а
Ц1ока 1а де,
Низ а ба 1а сона,
Сона могаргдолаш.
Балай цу кхолламга
Юкъ кагье.

Тахан цо маьхках доаккхаш
Латта сай миска къам.
Ший ц1енгахьа
Юха аз дерзадергдар
Хоздаь цун вахар
Лакхбаь вахарцара цун чам,
Юха 1охоадергдар
1944 ш.
Язьяьй 1охьоча вагона чу

Новкъостага
(Масленников Михаилага)
Д1ай-хьай лехк со
Сай рузкъано,
Кхело даьд сох
Ший ловзорг.
Маьхкаг1а ваьккха
Дожало,
Лел со
Ц1ийна 1увдаш дог.
Сибарег1ен охло
Сох ваьв,
Хьабе деллад
Аьшка нух.
Балай к1оаг чу
Чу со кхессав.
Ца гу г1абаш
Доахк когех,
Ва со цхьаккха
Бокъо йоацаш,
Дилла г1елал
Сога яхь.
Мерзаг1а из валар хеташ
Укх дунен т1а
Со х1анз вах.
Хьо б1аргагар
Деза сона:
Тахан из
Хургдоацар да
Г1алг1айче я
Йийхка сона.
Сай из Фуд кхувс
Йийхка я.
1944 ш. Золотоноша

Абдурашид Азиев
Малая Земля
Все силы напряглись здесь до предела
Бойцов народных – силы бытия…
Земля и небо смертью озверелой
Тебя терзали, милая Земля.

Ревел сурово битвы ад кромешный…
Дух умножал в бойцах войны азарт.
Фронт гитлеровцев разгромил успешно
И взял на Запад легендарный Старт…

Дух объявил суровый поединок,
Народный дух – с коричневой чумой;
Геройский дух войны горами двинул, -
И стала малая Земля – большой!

Мы ежегодно чествуем героев,



Демократический порядок строя.

Руслан Гайтов

Родиола розовая
Шел мужик больной по тротуару,
Желал в больницу он добраться поскорей.
Он так спешил и про себя все думал,
К кому же обратиться из врачей.

Как не спешил, а шел он все же тихо,
Ведь нес багаж болезней он с собой.
Болели: сердце, печень, селезенка,
А спину грызли тысячи чертей.

Вдруг повстречал он старика седого,
И он поведал про болячки старику.
И тот сказал: «Не надо вам в больницу.
Пройдем ко мне, живу я на углу».

Поил он долго мужика микстурой,
На цвет красивой, с запахами роз.
И стал мужчина резко поправляться,
И выходить стал чаще на мороз,

Старик признался, что вот уже полвека
Он ежедневно пьет этот настой.
Ему благодаря дожил до этих дней
И что на днях он справил сотый юбилей.

Мужик усердно пил эту микстуру,
И через месяц веселый шел домой.
В руках он нес с лекарством пузыречек
С простым названьем – «Корень золотой».

* * *
Играй, моя гитара, семиструнная,
Напомни мне ты молодость мою.
Четыре раза в жизни был влюблен я,
Сильнее всех, конечно же, в жену.

Любовь свою мы пронесли полвека,
Храня и оберегая, как дитя.
И вот на жизнь свою, когда ты оглянешься,
То всей душой поймешь, что жил не зря.

Детей растили очень аккуратно,
Любили с детства, любим и сейчас.
Но мы не вечны, скоро мы уходим
И наши дети будут жить за нас.

Дай, Бог, чтоб жили они долго-долго,
Оставляя на земле прекрасный след,
Чтоб их любили и они любили.
Так жизнь прожить обязан человек.
Наказ отца
Он крепок был, как дуб,
но вот болезнь сломала,
Как будто грянул гром
и прокатился в миг.
И все померкло вдруг,
и солнце закатилось
И таять стал отец,
как в мае снеговик.

Он прожил жизнь свою,
не так уж длинную,
Ведь мог же он прожить,
хотя бы полный век,
Но … сердце, сердце,
сердце подшалило,
Угас такой прекрасный человек.

Его любила и знала Ингушетия,
Его любил и знал седой Кавказ.
И он любил, взаимно отвечая,
А потому, давал такой наказ:

«Живите, дети,
дружно вы с народом,
не забывайте вы их доброту.
Посейте счастье,
свет в народ несите,
Запомните, что вы всегда в долгу.

Не режьте яблоко раздора
вы с народом,
А коль порезал –
тут же извинись.
И извинившись,
сразу ты узнаешь,
Как жить легко
и как прекрасна жизнь».

Теперь живем мы
по наказу папы,
С народом ладим,
меж собой – броня.
И проживем, надеюсь,
мы без ссоры,
Друг друга уважая и любя.
26.ХII.1987



Чахкиев Са1ид

Сога лувш ва массаварг

О, тха ц1аг1а туржа1 доал.
Корта ийккха бала боал.
Лувш ва папа, лувш я мама,
Дади, нани – массаварг.
1а, йоах, даьхад тхо цец-амаг1,
Кхы хиннавац, йоах, со морг.
Ц1аккха ц1аг1а 1ац хьо, йоах,
Наьха коашка лел хьо, йоах,
Атаг1 ловза ух хьо, йоах,
1ам т1а лувча ух хьо, йоах,
Бургац хехкаш лел хьо, йоах,
Гой, хьо бахьан, папас йоах,
Юкъах битаб аз сай болх:
1урра ц1аг1ар аравоал,
саррахь юха гучавоал.
Машин т1акхет, фу хул хац,
Ваьннав хьо, йоах, ч1оаг1а харц.
Мамас, - доккха са цо доах, -
Корта хьаллувц; «Ох-ох-ох!»
Ва ма лела даим ара,
Кхы мичав тха, хьо ца1 мара?!
Водар кога к1ала доал…
Хьеж уж сога, аз фу оал.
Мегад ях аз, диканд, ях.
Аравоал со, з1ы чуяхь.
Кхы ловзаргвац, ва со бехке.
Укх з1анарца д1а а вийхке,
1охоаве со, ж1али санна,
Е вай беша, мунда санна,
Д1аоттаве, ха дергдолаш,
Шоашта гучча со хургволаш.
Т1аккха вай дов цигга хадий?
Мама, папа, нани, дади,
Сога фу аргда ца ховш,
Шоайла в1аший б1арахьож.
Ц1аьхха ч1оагг1а белалу:
Шоаш харцболга кхетаду.

Шоай истори довз г1алг1ашта

Лаккха лоам т1а латт тха в1ов.
Нийса, шаьра да цун г1ов.
Доккха, шера да цун ков.
Седкъий цхарал цунга тов
Бийсан, дийнахь-маьлха тов.
Са даьдаьдас яьй из в1ов,
Юрта, мехка из д1ахов.
Цу чу яха хайнай бов.
Саг чуватац, ду цо дов.
Михьаръяьнна хьувз из сов.
Цо из г1ишло ший я, йоах,
Желтешкара ийцай, йоах,
Дуккха ахча, дошо денна.
Фуд 1а дувцар?! Г1алг1ай санна
Т1оговзачаш, - деша дац, -
Кавказе кхы хиннабац.
Т1аккха желтий сенна бувц!
Бовно сихха къамаьл хувц:
«В1овнаш… гой уж… дуккха я»…
Я, цхьабакъда, х1ара в1ов
Ший да, тайпа долаш я.
Г1алг1ашта из дика хов.
Ч1оаг1а хиннаб уж в1овнашца.
Шоай истори довз г1алг1ашта.
Бов, хьо в1алла дийша яц,
Цудухь хьона х1ама хац.
Хьога лоацца ала лов:
Хье ма ярра я хьо бов!



Аушев Сулм-Бек

Мандре
Романа т1ара дакъа
…Ц1ера ала ва юкъе,
Оакхарашта ва юкъе,
Молха к1ура ва юкъе.
Даша
пхорчашта юкъе,
Хье цхьаькъа
вар хьо.
Яхь йола к1ант
Г1алг1а,
- Нальгиев Мандре!

Ч1ир лехаш вар хьо, -
Г1а т1ехьашка
ца воалаш.
Г1оазоте лаьттар хьо, -
Сурхот1ара къонах,
- Нальгиев Мандре!!
1919 шу. Из бацар моллаг1а бола т1ом. Деникина добровольчески арме 1омабаьча салташа 1ошаьрйир, йоагаяь, йоккхий топашца 1охоарцайир Сурхот1е. Къиза хьайзар деникинцаш. Духьал-м эттар г1алг1ай. Бакъда, низаш цхьатарра дацар. 17 деннеи, бусеи юртара ара валанзар Нальгиев Дотмарзий Мандре.
187 моастаг1 валар цун топах. Цун нана Муъи йийра, из коа – беша д1аеллар Мандречо. Из каша тахан долаш да Сурхот1а.

Деррига дуне сийрдадаьккха хьежаб лира дошо малх. Из айлуш, лакхлуш латт. Хоза ений 1уйре, са мел доаллачун дог хьоасташ, озабезам боацаш нийсхо еш. Селхан моастаг1чо йоккха топ чуетташ. К1уреи молханеи хьадж д1аийна хинна фо ц1енна хул массе хана а Сурхот1а. Ч1агаргий ашараш хоз лерга. Царга ладувг1а а, уж зе а ваьннав Мандре бера хана денза. Цар цхьа к1еззига сало1ам бу дега… Дагаух нана Муъи беша оасар яьлла. Ше з1амига волаш цунга хьийжа, хьажк1ашта оасара деш. Нана х1анз готтача лахьтийча улл. Шийла гудара яьй цох моастаг1ий топо. Цун ч1ир лийха 1ийнавац турпал. Из мехка ч1ир лехаш ва хадданза. Ший дег1 дехка ва, деникинцех кхераш вац. Бакъда б1а тассал юкъ-м йодац лорацалуш, царех тийша. Ха йоацаш х1ама хургдац ма оалий! 1уйре тийна яц! Бурув г1алийгахьара, цхьа мо тата а деш, сигала г1олла Сурхот1енгахь т1айоаг1а биоплан. Цо ду тата хьахоз гаьннара. Дикана-м хьо а яг1ац. Сурхот1а бухь билла чуластай из х1анз. Маьждига т1а г1олла го боаккх, т1аккха Мандречун ковнат1а кхоач. Ца1 де-м г1ерт хьона хьо ткъам – лаьча уйла ю цо. Б1арг т1ера баккхац из зувш волча партизана. Боамба тох, ца1…, цхьаькха а. Ч1оаг1а тата а доалаш лелх уж. Бакъда Мандречоа юхе хилац уж лелхар.
Гаргий осколкаш д1аух гаьнна. Дика да-кх со цу туржа1а юхе воацаш. Хьаэца х1ама дусаргдацар-кх сох. Массех го а баьккхе д1айода биоплан. Сийна, боамбай гаргаш яда д1аиха. Коа юкъе а беша а. Астох1апруллах1, хоастам ба Далла хьо д1аяха! Чам боацаш да г1улакх. Нокхарий яшкаях, хьажк1ий доах, хьаэца х1ама дитадац техача боамбаша. Котамий бу а 1ошаьръяьй лаьттанца. Шек д1а вац Мандре! В1алла а вехавац… Кхерам фий ховш вац дог майра турпал! Хур д1а хургда-кх укхох уйла ю цо. Маькара хиларо дика аьттув боакх цун лоравала. Маьрж я1 хьо дуне. Ма йоккха харцо я-кх белогвардейцаша г1алг1ашка яхьар. Ма низ ба-кх цар бер. Топ ц1енъеш ваг1а из. Тепча ц1енъяьй тхьоврре а. Къаьга, ц1ена хила деза герз, лак оза мара ца дезаш кийча хила деза. г. Тулера герз ийдеш, из ц1а кхухьаш атта дацар. Ший т1ема новкъосташта д1адийкъар накъа а даьлар. Зака, Хьамад, Хьадис Овшанаькъан, иштта Мудар, Сулейма, Зовра Зака, Оздой Атаби раьза бар цу г1улакха. Герз кара кхаьча, шек д1а бацар уж моастаг1а духьал оттара. Бузуртанаькъан Махьмада, виъ салте вийра, т1ом эттача хьалхарча дийнахь Сурхот1а. Казакий топ кара кхаьчар цун. Денал къонахчал гойтар цо цу дийнахь. Эй Мандре, партизан, партизан! Из фу да… Алмаим, алман, алман Мандре, - г1ара хоз лерге. Турмала хьож. Кулг т1аьр юкъе санна салтий гу цунна, орал дехьа берда йисте. Ураг1а яхача г1ажат1а к1ай киси доал – гойт турмало. Парламентераш ба-кх уж. Тоха йиш яц царна… Фу дахьаш баьхкаб хьох ераш. Мен мусульман туркмен, ни стреляй только, не убивай – йох цхьанне. Хороши вест прнес я тибе.
Уходи, уходи отсюда. Ти миного люди убивал. Тебе болшой кровь проливал. Командовани просит уходи. Рапорт писайт нелизя генералу Деникину пока ти здес. Нодоел ти! Серавно убьеш тебя. Уходи ради Бога. Миня прислал командир на возми 500 руб, и чати золотие. Хватит тебе люди убивать иди к мусульману возми это все тибе. Ну иди давай, иди сюда возьми. Толко не стрляй меня поджалуйста. Меня дети есть, я писарь и больше никто. Миня прислал командир сам Заболуев. На получай, и уходи мусулман!
Иштам ца 1ехаву 1а со акха даьинна лела ж1али. Ер боанг-м даьра я сона ег1а. Боанга гаьна хила веза. Турмалача гу д1аболхараш. Гадоахарг виъ салте д1акхийтар царех. Х1а, х1а уж даьра ба сона тоха к1ийлен хайша баьг1араш. Бе йоахкаш топаш я, - эпсарий топаш. Болхаш латт, наьха бешамашка чутилла. Царна Мандре турмал хьежий а хац, е мичахьа ва а хац. Ахча, сахьат хьаэца со 1от1аваха валаре, вокха к1ийлен б1аьг1ачар топаш тохаргъяр-кх сона. Т1аккха чакхдоалар-кх ер, царна хеттача тайпара. Ха кхаьча хинна яц-кх са. Лора вар 1а со Даьла, хоастам ба Хьона! Шоай 500 сом а, дошо сахьат а шоашта да царна. Лаьрх1ар хилац, дег1ар мара! Капитан Зубарев ши кулг т1ехьашка а делла латт духьалболхарашта. Уж виъ саг ва. Фу дахьаш доаг1а шо?!, - Цимхаро б1арахьеж из царна, шуга ма луй со ж1алеш. Т1ачовх. Амар кхоачаш даьдий оаш. Кортош 1учу а даха латт виъъе а салте. Мичад ахча, сахьат. Д1адовл са б1аргагучар. Аз дергда шоана де доаг1ар. Деникина хьалхашка бехке ва шеввар.
Мандре оаш вувргавац, е лаьца хьа а вахьаргвац, пхьагалаш! Д1адовла са хьалхашкар… Салтий бехк хьат1а а ийце юстарбовл. Сов эг1азваха Зубарева багара чопаш арабет.
Корзаг1ваьннав, чухехкаш ва массанена. Хьо, Хьасана писарь воацилга, хайна хургда партизана. Эрсий мотт а ба хьа кегабенна. Дехке даьннад тхо, хьо цига вахийта. Хьо говра баргашта ланаш детта мара пайдан вац туркмен. Из 1а дика ду. Ванаг1а фу дергда, фу дергда цу партизана. Цхьа б1аь ах б1а совг1 саг вийнав цо. 150 совг1. Кечъе йоаккха топ. Мичав артиллерист… хьавеха. Лувча вахав из озерча. Фу лувчар да из укх юккъе г1олла. Хьавеха, хьавеха сов чехка. Воаг1аш лат д1а воаг1а. Йоаккха топ чуетта йоале… залпаг1. йоаккха топ нийсъеш, 1ооттаеш латт. Низ т1абахьа лаьрх1ад йихейисар а юрт х1алакъеш. Геттар а, бирсбеннаб деникинцаш, дорхбеннаб бисараш а. Д1айха ух денош, бийса а садикъа я. Хьогал кер боаг. Кхуркхолгера дена хий кхоачаденнад…, дисар а мелденнад й1овхалах. Хий да деза. Кхуркхолге вода Мандре аьле чу г1олла ураг1. ц1аьхха зув цо хий молаш, менна ваьлча юхь юлаш воалл салте. Зем боаккх. Ше цхьа саг ва из. Тепча тоха лац Мандречоа цунна. Укхунга хьадувций та деза деррига а, моастаг1чун ставке мел дар...



КАРТОЕВ Мурад

Башанза биса ша
(дувцар)
Дагадаг1ац сона се фу деш вар, цхьа саг кхайк хьога аьнна ц1еннанас д1авехача хана. Дохаш латтача г1анда когага хьежаш воаллар, е дивана оаг1онца лаьтта улг ч1оаг1деш воаллар. Ц1аг1а висача цхьа х1ама ца деш 1елац со. 31амига волча хана денз белхага ваьнна, къахьегаш хьавенача сага атта дац б1арччача дийнахьа хайна ваг1а.
Цудухьа дарий а хац, ч1оаг1а г1адвигар со сесаго бенача хоамо. Маьче т1иргаш эзза д1а а йийхка, коча чопилгаш д1а а дехка, уйча хьаараваьлар со.
Сецца т1аяьхкача морхаша кхаьлаяр сигале, 1аьржача беса а йийрза, лаьттана геттара гарга 1от1аенаяр из. Гаьнаш а, нана йоацаш хьалакхийна йи1игаш санна, г1айг1ане яр. Х1аьта а 1аламга лa ца дувг1аш, ший тайпара детталора дог.
Араваьнна со д1ахьежача, саг вацар. Коа ара а ца воалаш, тхой беш йолчахьа со д1аволавелча, согахьа букъ а болаш, сай ц1еннаьнаца къамаьл деш латтача сагах б1арг кхийттар са. Букъа т1ара вайзанцар сона из, со д1ат1акхачале юха а вийрза, шерра вела а венна, салам делар цо сога, кулг а хьакховдадир. Салам юха а дерзадаь, ц1аг1а чувийхар аз хьаша. Баркал оалаш, уккхаза беша гаьна к1ал 1оховшаргдар вай, аьнна дехар дир цо. Щеннанас хьаденача г1андашта 1охайшар тхо ши1.
Ший г1улаккх даьннад аьнна сесаг а чуяхар.
- Со дагаваг1ац хьона, - аьлар хьашас. - Ха д1айода, воше, геттара сиха йода.
Сай хур аз дарах цу сага сибат дагадоха маганцар сона. Мичахьа, маца вайзав-те сона ер? Мичахьа в1ашаг1кхийтав-те тхо шиъ б1аьхачавахараыовкъа? Ха-зама д1аяхача дицлу наьха сибаташ, геттара гаьна беттача гургала тара дерз уж: е бокъонца гургал ба, е гаьннара кхайка оалхазар да, е лергашка латта зов да къоасталац. Йист ца хулаш цхьа юкъ а яьккха, юха а к1ирвенна хъаьшага хьежар со.
- 1а хьавовзийтача, дага а вохаргва, - аьлар аз, сайгара цхьа бехказло яьлча санна, баламаш а эза. Тайп-тайпара уйлаш ухар са дега чу, цхьабакъда, царех цхьанне а хьехацар сона ер фу саг ва а, малаг1а г1улакх дахьаш венав а.
- Дагадоаг1а хургда-кх хьона цхьа иттех шу хьалха хьехархой в1ашаг1кхийтта, - бегаш бе воаллаш санна аьлар хьашас. - Гостиница....Вай чу1еш хиннача номера ши ни1 эг1ахьа маьхкарий , cap-сарахьа пандар, халхараш, дийца зоахапол, даьха дог, бохабаь кизга б1аьлг. Массарел хьаьраг1а хьийза Исма1ал...
- Исма1ал - иккхар сога, - маьрша ва хьо, х1анз дагавехар. 1а бехк ма баккхалахь! Г1алат даьлар сога. Ма сакъийрдар вай!
Х1анз геттара napгlaтa ваьлар со, г1адвахар. Дагадехар деррига а. Долла х1ама дагадехар.

- Со ма варий из б1аьлг бохабаьр, Исма1ал, - велар со.- Кхалнахах тоам хетацар. Вешта, из дитал, фу деш ва хьо, могаш-маьрша? Дезал фу деш ба? Кхо йи1иг я яхаш вецарий хьо, цхьаккха к1аьнк а воацаш?... Йи1игех-м маьхкарий хинна ма хургбий.
- Ца1 маьре а яхай, к1аьнк-йи1иг а долаш яхаш я, - аьлар хьашас, согахьа п1елг а лостабаь. -31амаг1яр а кхувш латт. Из хьай ви1ий ханнара я яхацарий 1а? Зоахалол дергда вай яхаш 1айха дийцар дицденна ма хургдий хьона-м.
- Дицденнадац. Фу дувц 1а, Исма1ал. Хьадувцал, хьадувцал...
- Фу дувцаргда укхаза. Д1авах-кх нах бахаш санна. Сесагаца дов а доаккхаш, т1аккха та а товш д1авах-кх. Балха ух, новкъостий а ба.
- Сакъердаме саг ва-кх хьо, Исма1ал. Дагадоаг1ий хьона , 1а дер де г1ерташ со лийнна. Ма хьагар со хьох. Вах-вахача, кхоач-кхоачача чура-т1ера волаш, дика тарлора хьо нахаца.
- Дош дацар из-м, - велакъежар Исма1ал. - Къона волча хана хулаш дола х1амаш да 1а дувцараш. Дика хетар сона Исма1ал вена. Цун гергача юхьага хьежаш ваг1аш цхьа юкъ яьккхар аз. Б1аьхача новкъа ваьнна наькъахо санна, сих ца луш д1айода ха. Исма1ала к1айлуш латтача кертага хьежача, дукха уйлаш самаювл са дег чу . Цхьавола саг лоадам болаш хувцалац, ше вар хул из дуккхача шерашка. Т1аккха Исма1ал в1алла вовзаргволаш а вац. Со се а хетахургва иштта воккха, хьашт дале, къаьна а.
- Лаьрхх1а хьо волча венавац со, - йоах сога Исма1алас. - Уккхаза ва везаш г1улакх эттача дагавехар сона хьо.
Г1улакхаш-м т1ехьаг1а дувцаргдар вай. Фу бе-башха да из лаьрхх1а а ца лаьрхх1а а, - раьза воацаш аьлар аз. - Исма1ал, хозахет сона хьо вена, мишта йода ца ховш д1аяха ха юхаеча мо.
Лувш-оалаш тхо даг1ача юкъа шийтта сахьат даьлар.х1анз-х1анз 1oт1aелхa кийчъенна хинна сигале айяла йолаелар, сийрдаяьлар.
- Хьога из мишта дувцаргда а хац сона-м, - аьлар Исма1алас, - цхьан х1аман уйла еш санна, йист ца хулаш ваг1аш тоъала ха а яьккха. Ц1аьхха михо оагабаьча хена тара хетар сона цун оаз.
- Укхаза хьона гаьна йоаццаш, -дувцар Исма1алас, - ца1 мара йоаца са йиша яхар. Х1анз яц из. Дала гешт долда цунна.
- Малий 1а ювцар? - цецваьнна хаьттар аз. - Сона-м хезадац цох х1ама.
- 31амига долаш нана йоацаш дисар тхо, - аьлар Исма1алас. -Дас саг йоалайир. Во яр тхоца. Б1арччача денна маькха ч1егилги, ятача шурий пелеи лора тхона. Йиша елхар, меца я ше яхаш. Лоаллаг1а яхача йоккхача сага бун чу а вувлаш фуаш кхухьар аз. Сайна даацар: д1адехкар. Йиша йийлхача д1алора. Бийда доллаше дуар цо уж. Хой хьона, йоккха хинначул техьаг1а а дуар цо бийда фуаш. 1емаяр из ну г1улакхага.
Б1аргах хий даьлар Исма1ала. Сона из б1аргадовра кхераш, картагахьа д1авийрзар из. Корзаг1а-м со а ваьннавар. Иштта безаме д1адоладенна къамаьл талхаш латтар.
- Дагадоаг1а сона цхьан дийнахьа со сецца сомаваьлча, соца уллаш хина са йиша яцар. Ведда ара а ваьнна со д1ахьажача гаьнна д1а а яха, лакхача баьцашта юкъе яг1ар, кера кортилг хьа а къедаш. Зиза мо яр-кх. Ведда-ведда со д1ат1авахача, елаш-елаш г1адъяха, марх1акхийттар сона йиша. Со хьалхеи из т1ехьеи чудоладелар тхо шиъ. Ц1аьхха катеха хьал а ийца ги еллар аз из, баьцахиво когаш а т1одабаь цамогаш хилар кхераш. Цул т1ехьаг1а воккха хилар со, кхийра из. Хоза йо1 хинна д1аэттар.
- 1айшет-м яц 1 а ювцар, - иккхар сога, - Мате нускал 1айшет? Маьре ена дукха ха ялалехьа, ц1аьхха цамогаш а хинна елар из.
- Х1а, - аьлар аз, - из д1айоллача дийнахьа делкъел т1ехьаг1а кхо сахьат даллалца, х1анз-х1анз воша т1акхоачаргва яхаш, фу дергда цо ховш лаьттар нах. Кхы хьежа хьашт дац аьнна бокхийча наха аллалца. Хьо хиннав-кх из воша.?
- Со хиннав.
Цецваьккхар со Исма1алий хьахьажаро, воагавир. Ц1аккха вайнавац сона цу тайпара веха, корзаг1 ваьнна саг.
- Со ва-кх из воша, - юха а аьлар цо, согара къахетам бехаш санна.
- Иштта нийсделар-кх са из. Массане йоахар, едда маьре яхай, веший сий доадаьд. - Аз ладийг1ар. Укх коа чуютаргьяц яхаш ulorla дийттар. Сенах ховра селлар сиха лергйий. Даиман яхаргйолаш санна ма хетарий. Иззала хало т1алатташе ла ца леш ма дисадарий тхо шиъ. Даха хайшадар, ц1енош даьдар оахош шинне, цотоппар а хьоахаш. Со-м х1анз а вах цо хьаьхача топпара юкъе.
Корта кулгашца хьал а лаьца ваг1ар Исма1ал. Х1анз кхетадир аз сендухьа к1айеннай цун мож ханал хьалха. Йист хила магацар цунна, делхача дего оаз лаьг1ъяьяр.
Дукха ца говш д1авахар Исма1ал. Д1авахале хьалха кулг хьа а кховдадаь велакъежар из.
- Со-м цун каша т1а а хиннав, - аьлар цо. -Цига вахарах сало1ам хиннаб сона. Исма1ал накъа а ваьккха чувеча ц1еннаьнага д1абийцар аз цо бена никъ.
- Зайнапа воша вар из? - хаьттар сога сесаго со сай къамаьл даь ваьлча. - Гоама ба сона цу тайпара нах, гоама я цар оамалаш, дегаза хет цар б1аргех уха хиш, цар къахетам бехаш дувца къамаьлаш гоама да. Из цамогаш йолаш со иллар цунца больнице. Сона ц1аккха йицлургяц из. Тхо кхалнах в1ашаг1а а кхийтта 1охайшача, тхога вувцар цо ший воша. Map вувцацар, маьрйижарий бувцацар. лайна халонаш ювцацар - воша вувцар. Ше цамогаш йолга хайча воаг1аргва йоахар. Ше цамогаш йолаш дика хетар цунна, лазаро мукъаг1а ший вешийца хинна цатоам д1абаккхарга догдоахаш. Наб йицар цо из варга хьежаш. Ший й1аьхача керта мосех яхк а хьекхаш яг1аргьяр хьона, корах ара а хьежаш. Тхоца мел хинна кхалнах хьагар цун хозалах. Чура хьайоаг1а хозал яр из. Вешийгара къахетам бехаш яла а елар. Леча хана а моттар цунна ше даь г1алат вошас деш латтачул доккхаг1а долаш санна.
Сона гоама ба-кх цу тайпара нах, - аьлар ц1еннанас, - харцахьача а бакъахьача а, ц1енача а б1ехача а бе ца хеташ шоай когаш т1а а лувзаш д1алел уж, шоаш даьча г1алатех шоашта къинт1ера балар а дехаш. Форда берда т1а хьат1акерча талг1е санна, д1аболх-кх уж, цхьаккха лар юхе ца юташ.


 
----

??????.???????
Новости |  Наш Президент |  Пишет пресса |  Документы |  ЖЗЛ |  История
Абсолютный Слух |  Тесты он-лайн |  Прогноз погоды |  Фотогалерея |  Конкурс
Видеогалерея |  Форум |  Искусство |  Веб-чат
Перепечатка материалов сайта - ТОЛЬКО с разрешения автора или владельца сайта и ТОЛЬКО с активной ссылкой на www.ingush.ru
По вопросам сотрудничества или размещения рекламы обращайтесь web@ingush.ru