новости веб-чат СЕРДАЛО карта заставка
 







  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало  


  Общенациональная газета Республики Ингушетия Сердало
 

  3 страница

ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНАЯ ГАЗЕТА РЕСПУБЛИКИ ИНГУШЕТИЯ

Выходит с 1 мая 1923 года; № 108 (9483); четверг, 23 сентября 2004 года

Берий аьла Анзор
Бераштеи кхувшбоаг1араштеи хетаяь повесть


(Д1ахододар. Долалур № 153 18 декабрь 2003 ш. №№ 31-33,35,36,38,40 2004 шу)

Ахьмади цхьан йоккхача гаьна к1ал 1охайша баг1ар, палаз к1ал а тесса. Д1а а, хьа а эцаш лоарх1аме къамаьл дар царна юкъе хиннар. Ди а дар хоза. Селхан дийлхача дог1о ц1ендаь, пехкаша чу ме оза, кер хьалбузаш дар из фо. Из 1а чу мел оза кхы а ч1оаг1аг1а чуоза безам болаш ц1ена фо дар из. Цкъаза сих а луш, т1аккха шорта а луш хьекхаш бар, дег1 хьоасташи, г1аддугаши бола б1аьстан мух. Цу гаьна к1ал баг1ачар самукъадаккха г1ерташ санна, шоайла д1а а, хьа а эцаш иллеш доахаш декаш тамашне хоза оазаш йола ши оалхазар дар, гаьна йоаццаш яг1ача гаьнаш т1а даг1аш. Цхьайолча хана шоаш деш дола къамаьл соцадий цу оалхазарашка ладувг1а болалора новкъостий, сел хоза декар уж. Наг-нагахьа цу оалхазарий ашарашта юкъелелхаш хьахозаш яр бекарга оаз а. Лакха сигала г1олла лелаш кура йоккха кхо аьрзи а яр. Цхьан юкъа цу хьазилгий иллешка ладийг1а ваьлча, Анзора аьлар:
- Даьра новкъостий! Уж селхана вайцига баьхка хиннача наха дийцар доккха во х1ама ма да, вай массавар сихаг1а цу юрта г1о де оарцаг1довла дезаш. Цу юртагара бар боккха бала ба, доккха 1азап ма да. Из фу яхилга да, х1ара шин бетта шийна яа цхьацца цу юртара хозаг1еи дикаг1еи йола йо1 ца елча, хьастара цхьа хи т1адам наха лац яхилга. Юрта го баь 1обижача сармако цхьа саг аравалийтац яхилга. Хеза а, дувцаш а х1ама мичад из-м, фаьлгашка деце. Яьккха г1ув д1акъовл, йоах. Цу юрта го баь из улла массехк бутт ба, йоах. Иштта да хьахеза хабар. Нахага шоай бала д1акхайкабе, шоашта оарц деха оарцаг1ваьнна хинна массехк з1амсаг вийна виаьв, яхаш а дувц…
- Боккъалдар аьлча, из доккха зулам да, - аьлар Зураба. - Ла а, сатоха а хала долаш. Цу наха т1аэттар, дувцилга а доацаш, доккха 1азап да. Бийна е эккхабаь из сармак д1абаккха безача эттад г1улакх.
- Эккхабаь бита-м йиш яц из, аьнна къамаьла юкъевера Ахьмад.
- Цигара эккхабича иза-м кхычахьа бужарг ма бий. Т1аккха цигарча нахага бахаргба из бала. Цхьаннахьара эккхабича, кхыча юрта бодаш леларг ма бий иза-м.
- Из дийна бита йиш яц, - аьлар 1алихана. Из бе беза.
- Лоацца аьлча, - т1атехар Азамата, - цу юртарча наха г1о де ма хулла сихаг1а оарцаг1довла дезаш да хьона г1улакх. Дер сиха де а деза. Т1ехьатетта йиш йолаш х1ама дац из. Цунах шоана фу хет хац сона, бакъда, сона хетар ишта да-кх.
- Селхана цу нахаца хиннача къамаьлага, вайх цхьаболчар ла ма дийг1адий, - аьлар Анзора, - вай цу нахага д1а ма аьннадий, шо сихха д1а а дахе, в1ашт1ехьа дале цу нахага хоам бе, оарц доаг1аргда шоана ца говш, аьнна. Селхана уж баьхкача хана цхьана мича нийсделар вай, цхьаццабараш д1а-хьа баха бар. Х1анз вай массавар в1ашаг1а ма кхийттавий. Цудухьа х1анз цхьана долаш, массанеца дага а даьнна, из г1улакх къоастадар духьа дийхад-кх аз шо, аьлар Анзора. - Бакъда Азамата яхар, цу юрта сихха оарцаг1а ца даьлча далац вай, сона нийса хет.
- Хьахозаш дар а, цу баьхка хиннача наха дийцар а дог долча сага дог тохадолийташ кхераме х1ама да, йистхилар 1алихан. - Дувцачох, сармак 1алаьмате боккха а, бирса а хила беза, иззал йоккхача юрта го баь уллаш хилча. Арахьара т1адоаг1аш гучадаьнна х1ама дале, бе дац саг е аькха, цо цу сахьате д1акхоал ма йоахий…
- Сармака цхьа корта ба, йоах ма даггара го боахаш, гаьнна д1акхоачаш - хаьхо хинна хьувзаш. Сога хаьттача, хьалхаг1а цхьа-ши саг вахийта, из деррига техкача, дайзача нийсаг1а да аьнна хет сона, - аьлар Азамата. - Дувцар ца1 дале а, бокъонца ха деза из фу сармак ба, из мел боккха ба, цун масса корта ба. Цун х1ара корта фу декхар кхоачашдеш ба. Ца1 х1анз бовза ма бовзий вайна. Из хаьхо ба ма йоахий. Хайнар, дайнар ларде а дужадеш де деза-кх деш дар, тхо юхакхаьчача.
- Азамата яхар сона нийса хет, - ч1оаг1дир 1алихана. - Азаматаца цхьана цига г1оргварех ца1 со ларх1а а мегаргда шоана..
- Хьона фу хет, 1а фу аргдар? - хаьттар Анзора Зурабага.
- Азаматеи, 1алиханеи яхар аз дика кхетаду, - аьлар Зураба. Бакъда, цар яхачоа со раьза вац. Ераш д1а а баха, цига дар техка, дайза юхабахкалехьа ха д1аг1оргья. Х1аьта из х1ама, вайна хеззача бесса, из-вож яхаш ха йолаш т1ехьтетта йиш йолаш х1ама дац. Анзор, нагахьа санна, сона хетар оаша хьаллоаце, вай х1анзехьа новкъа довла деза. Цига бахьа безар, дувцачох, шин-кхаь ден никъ ба. Хьат1айоаг1аш латтар бийса я. Кийчдаь латташ пхьор да. Сихха пхьор а кхаьлла, новкъа даьлча сона нийсаг1а хет. Даха дезача д1акхаьчача ховргда-кх вайна де дезар. Сона хетар, аз лерх1ар из да, - аьнна ч1оаг1дир Зураба ший къамаьл. Анзор йист хила кхелехьа Ахьмада т1атехар:
- Зураба яхар аз хьаллоац, цо яхар нийса а, доаг1аш а да. Сихаг1а массавар аравалар. - Из да вай керттера декхар, таханеи, кхоанеи яхаш т1ехьа а ца тетташ.
- Зураб, Ахьмад, баркал хилда шоана, - д1адоладир Анзора ший йист хилар. - Из уйла йолаш ва со а. Фуд-малад ха нах а ухийташ, фу хилар-хьог1, мала хилар-хьог1 яхаш уж юхабарга а хьежаш даг1а а, лела а вайга ха яц. Сихаг1а а, кхотаденна а вай оарцаг1а ме доал, цу юрта т1аэтта бала юхатоха, цу 1азапа уж нах цхьан дийнахьа баьха а хьалхаг1а к1алхарбаха аьттув балар доккха х1ама да. Цу юрта т1аэтта бала дувцилга доацаш боккха ба. Дувцачох, нах ч1оаг1а к1албиса а, беха а ба. Хийла саг д1аваьннав, йоах. Дог даьтт1а, г1айг1ано к1албита, цхьаболча боккхийча наьха дегаш ийтт1ад, вокхар б1аргаш дайнад, яхаш дувц. Къа деций цу наьха, х1аьта масса йо1 яьккхай, йоах, цу сармако цу юртарча нахагара. Фу хет мотт шоана цу мехкарий даьшта-ноаношта, из йо1 езаш, цунца ший вахар дувза лаьрх1а хиннача з1амсага. Юртара дукха кагийнах, цу сармако шоашка, шоай даьй-ноаношка, юртахошка бахьаш бола бала ла ца могаш, цу сармакаца къовсам лоаттабеш боабаьб. Денгара ди массаза доал цигара хьахозаш дар, йоах наха, ийрчаг1а, вог1а, кхерамег1а да. Цу дерригне фу йоах? Ма могга сихаг1а вай цига д1акхача деза, йоах. Цига д1акхаьчача ховргда вайна де дезар. Цигга къоастадергда вай деррига а. Цу моттиге мара ховргдац фу эш, фу де деза. Сармакаца хила безача къовсама никъ цигга лохаргба вай. Ший новкъосташца цу дерригнех лаьца дувцаш а, къоастадеш а Анзор ваг1ача юкъа даа х1ама кийчдаь баьлар цхьабола кагирхой, вокхар чаьтараш гулдир, кхоалаг1чар - фуъ билла говраш юзайир; ц1енйир, хий моладир, кийчйир новкъа яла. Герз, кхыйола х1амаш т1аехка кийчъяь д1аоттайир вордаш. Новкъа бала сиха бар Анзора эздий. Цуморча х1аманна 1алаьмате сихеи, кадаи бар з1амаг1аш. Ший новкъосташца чаьтарера Анзор араваьлча из а, цун новкъостий а цецбаьннача бисар: ераш 1оховшача хана лаьтта чаьтараш доацаш дар: хьагулдаь, нийсдаь вордашта 1от1адехка дадаш дар. Д1айха, 1ы хьалъухаш, кхийхка дулх чудолаш латта яьш, дахчан оаркхош дизза латташ жуврах яь хьалт1амаш. Йоккхача 1аькъашка - кхерза дулх. Гата т1акхесса гув баь хьалъоттаяь латташ сискалаш, дадаш олгаш дар. Еррига поартал а кийчъяь т1аетта латтар. - Даьра хьагура-м, - аьлар Анзора, - кагирхоша яь кийчо-м сихвала везаш я. Нагахьа санна д1акхаьчача моттиге хий доацаш нийслой а аьнна, шин ворда т1а улла биъ пед бизза хьастара хий дахьаш баьхка хьаэттар Ислами, цунца, акхарна т1ехьара д1а ца воалаш лелаш вола ворх1 шу даьнна, массане а - "фетинг" яхаш вуташ воаца к1аьнк Абуязити. Шоайла б1арахьежа белабелар Анзори цун новкъостийи. Цецвала а, цецваьнна велавала а х1ама дар царна б1аргадайнар. Барт-цхьоаг1о йола тоаба яр в1ашаг1кхийттар. К1антий тоаба. Ший эздешта ч1оаг1а раьза вар Анзор. Вела а венна Анзора аьлар: - Шоаш хуле иштта хила беза хьона з1амаг1аш. Дала доахаде шо! Цудухьа оал шоана вай даьша барт-цхьоаг1о яхилга боккха низ ба. Зурабаи, Азаматаи юкъеваьнна хьаволавелча Анзора т1атехар:
- Д1а а алалехьа вай з1амаг1ашта ховш хиннад де дезар.
- Вордашца баха безарашка яийта хьалхаг1а х1ама, хьалхаг1а арабовла безараш уж ба. Цар йиш яц вай санна сиха баха, - аьлар Анзора д1ахо.
- Оаха тхьовре диаьд пхьор, тхо кийча да арадовла, - аьлар вордашца болхачарна т1авиллача Хоасбота. - Тхо оаш пурам даларга хьежаш латт.
- Иштта дале, шоана пурам да, даха мара дезац, - аьлар Анзора. Вордаш йолаелар. Цхьан юкъа царна т1ехьахьежаш а лаьтта, тоъал уж гаьна баьлча мара пхьор даа 1оховшанзар юхебисараш. Пхьор диаь боаллаше, уж а новкъа баьлар. Анзора эздешта юкъе к1езига бацар 1алаьмате хоза оаз йолаш бола кагирхой. 1алаьмате ч1оаг1а дег чу доссаш, г1айг1ане дале - г1айг1а яйташ, сакъердаме дале - сакъердадолийташ илли оалараш. Лоацца аьлча, аьшк хьекха нийсдеш дола барзкъа санна, 1алаьмате хоза цу илле чулоацам тоабеш, боашхаш, хозбеш бола мукъам корабоаг1ар царна, цу халкъа иллей чулоацаме. Цу кагирхошта дукха ховра г1алг1ай къаман майралах, деналах, безамах, да воацача во1ах, тийшаболх боаллача новкъостах, цхьанна х1амах хувцаргдоацача, цхьанна х1амах дохкаргдоацача доттаг1ленах, вахарах, валарах, кхыча вахара доакъоех дола иллеш. Хийла уж тайп-тайпара иллеш доахар цар шоай мукъача, сало1ача, цхьаннахьа баха арабаьннача хана, дахар, денар дагадехе. Цу хана из еррига аре екаеш хьахозаш хулар цар доаха уж иллеш. Хийланена дагадохар ц1а, нана, да, йиша, воша. Декар уж тайпа иллеш. Илли оалаш хулар цхьавар, ше ваг1-ваг1ача. Бакъда, уж иллеш лоаца а, д1аьха а, шо-шоай чулоацам болаш хулар. Цхьан дийнахьа юххе уллача черсий юрта новкъостала бийха хинначара илли а оалаш ц1абоаг1аш, акхарна духьалъяьлар тайп-тайпарча къамех йола цхьа тоаба. Цхьа эхь доацаш, массехказа лаьца ваьлла саг хиннавар царна хьалхаваьннар. Иллеш а доахаш ераш хьабоаг1аш, ераш бераш долга а хайна, акхарна духьалбаьлар уж. Дагарбича ткъаь ворх1 саг вар уж. Х1аьта Анзораца цу хана ткъаь итт саг вар. Шоаш царна юхе кхачалехьа Анзора аьлар: - Кхеталаш, латар доацаш укхазара д1аг1олга дац вайна. Шоана га ма гой из мангала кий туллаш вар мишта сетташ ва. Лата а, дов даха а 1емачоа тара ва из. Т1акхоаччаше ераш бег-боахаш:
- Дерригаш, - аьлар мангала кий туллаш волчо. - 1одовлал говраш т1ара, тоъаргда шоана, царна т1а даг1а. Шун говраш тхона езаеннай.
- Говраш еза ях 1а? - аьлар Анзора, цунца къамаьл д1атасса безам болаш.
- Говраш тхона тхоашта езаций? Хьона говраш д1а а енна тхо мича даха дезаш да? Ше цунца къамаьл дешше, ший новкъосташка аьлар:
- Мангала кий туллар аз сайна эц шоана. Ца доалаш санна говраш т1ара 1о а даьнна царна х1аранена т1аг1оргда шо, шоашта хет-хетачунца латаргдолаш. Массавола г1аьрахо 1олийлхар шоай говраш т1ара сихаг1а акхаргара говраш д1аяха безам болаш. Царех х1аравар ше-шийна езаеннача говра т1аведар. Из ишта нийсденна кхы а ч1оаг1аг1а г1адбахар Анзори, цун новкъостийи. Уж 1обаьлча, меттахьа ца йоалаш латтар цар говраш. 1омаяь хила езаш яр уж. - Д1алаца дирсташ, - аьлар Анзора г1аьрахошка. Из бар Анзора ший новкъосташка беш бола хоам. Х1ара Анзора эздечо д1акховдайир г1аьрахошка шоай говрий дирсташ. Вокхар дирсташ д1алаца кулг хьакховдадешше д1адоладелар латар. Тох-тохаш йола х1ама меттахьа тохаш 1овиллар массавола г1аьрахо. Та1азар ч1оаг1а дир, г1етта д1аг1оргбоацаш, 1овежачунна т1ехьашкахьа доахаш кулгаш д1адехкаш лелаш Ислами, Аслани, Беслани вар. Д1авийхкар токхавий д1авихье юх-юххе 1обехкаш лелаш Белан а вар. Царех ца1 вада дагаволаш ший говра т1аведар. Говра д1ат1акхачалехьа из лаьцар Ахьмада. Хьаверзавир шийгахьа, ялийтар х1ама. Д1аверзавеш, юхаверзавеш йийттар, 1овожавеш. Токкхаваь вокханна Ахьмада из д1ат1авихьача, кулгаш меттале, уж шоайла а в1ашаг1бийхка баьннабар Ислами, Аслани, Беслани. Ахьмада д1ат1авихьачунна кулгаш а д1адийхкар. Кулгаш дийхка доаллаше, из ше а д1авийхкар вокхарца. Д1а говза бийхкар уж массавар, - массавар цхьана ца г1еттача хьалг1овтта в1ашт1ехьдаргдоацаш. Цу г1аьрахой баьчча хиннар Анзора, циско дахка ловзабеш санна, д1аверзавеш тохаш, юхаверзавеш тохаш м1аьдваь 1овиллар. Из а д1авийхкар массанеца.
- Тха говраш езар хьона? - аьнна цунна м1арга техар Ислама. - Е м1арга ба хьона говра меттел, - аьнна.
- Вайяраш меттале акхарна шоайяраш а сов хиннай, - аьнна, уж говраш в1ашаг1йийхкар Белана, шоашта хьалхаяьхар цар говраш. Бийхка бадараш бита, цар говраш а, царга хинна х1амаш а ийца, шоай говраш т1а хайша болабелар Анзори, цун новкъостийи. Дукха ха ялалехьа уж т1ехьакхийра вордашца арабаьнна хинначарна. Ераш т1ехьакхийча Ярача доладир илли. Белана яр санна хоза оаз йолаш вар из а. Дог айдеш, сапарг1ата доаккхаш дар, цо доладаь илли а:

Арг1а аьленца кхийна
Берза к1аьза санна,
Буро сангар чу кхийна
Тоам бола ва к1анат.
Маьлха боса яьнна
кондар буц санна,
Хьа оаг1ув
сийрдабаьккха
Хьа хаьнара герзаш,
Хьол дикаг1а хинна
хьанна охкаргда уж?
Хьайла майрах хинна
Сагага хаьн
ма охкийталахь.
Комсий малар ше санна,
Ший дег1ах тоаенна,
Хьа дег1аца хьерчийла
Бос хоза Маликат.
Каьлика 1аж санна
Ший бесах тоаенна
Хьа берте кхувдийла
Бос хоза Маликат.
Новкъа мел кхийттар
Новкъост ва ма алалахь.
Ловзарга мел яйнар
Езарг я ма алалахь.
Хьа новкъост
хургва хьона,
Дув биаь доттаг1а.
Хьа езарг хургья хьона
Бос хоза Маликат.
Ма хьагал, ма хьагал
Цу наьха дукхалах
Дукха я хьона
хьакхарчаш,
Кегаю цар колдаш.
Цхьаь я хьона
меца борз,
Йохо хьона жена мотт.
Кхоалаг1ча дийнахьа х1анз-х1анз д1акхоач вай яхаш, Анзори, цун новкъостийи болхача хана листача хьуна юкъера араваьлар 1алаьмате хоза сибат долаш, лоацца тесса, шура мо к1ай мож йолаш вола воккха саг, хаьн уллаш, саг1а дехача сага бар санна бола боккха т1ормиг а болаш, бе йоаллаш йоккха 1аса а йолаш. Воккхача сага т1акхоаччаше вордаш т1ара 1олийлхар кагийнах, хьат1акхоаччаше из дир говраш т1а баг1араша а. Массане а, цхьатарра оалаш санна, 1уйре дика йийцар цар воккхача сага. Хьат1аха, оаха д1авугаргва хьо, аьлар х1аранечо, ши-ший ворда, говр хоастаеш.
- Дала дукха доахадолда! Дала сий долда шун, кагийнах! Со шуца воаг1арех вац, хоза дош аларах а, са 1уйре дика ювцарах а баркал хилда шоана. Са никъ кхы ба. Со-м шуга хьежаш вар. Шуга аьлча а, Анзорага хьежаш.

- Анзор, - аьлар цо, - хьай новкъосташка д1ахо никъ бе алал. Хьоца цхьа к1еззига къамаьл да са. Аз дукха гоавергвац хьо. Ераш къайлабалалехьа акхарна д1ат1ехьакхувргва хьо, д1абахийта уж. Анзорацара наькъахой д1аболабелар. Уж д1аболабелча, къоаночо аьлар Анзорага:
- Анзор, оаша арабаьккха никъ бовзаш шоана духьал вена латт со. Венав аьлча а, вайтав. Атта никъ бац шоана хьалхашка латтар. Хала а, кхераме а х1ама да из, бакъда, динза даргдоацаш да. Дала а, наха а цуморча г1улакха арабаьннача наха, иззамо дика х1ама дагадехачоа массаза а г1о-новкъостал дергдолаш. Боккъалдар аьлча, малаг1а къонах ва хало ца йовзаш, ца 1овшаш, халонна, кхерама духьалъоттаргвоацаш. Къаьстта цунах наха г1о хулаш хилча, балех уж к1алхарбоахаш хилча… Цхьацца халонаш духьалъяйте, дикадар, водар б1аргадайте, вайх фу доал хьаже Везача Воккхача Даьлас зув вай. Цу хана ца доха, из вайха кхардаргволаш, из вайна раьза хургвоацаш дола х1ама де аьттув ма хилба вай! Даьра, Анзор, Дала ираз долаш кхелла саг хиннав хьо. Дикача, Далла везача сага мара хургбац т1ехьа иззал дукха дика нах. Из да Далла хьо везар. Цо хьо лоравеш хилар, лоарх1аш хилар. Цхьабараш мекхах, можах урс хьакханза къона бале а, деналах, майралах, нахаца болча безамах хьалбизза ба, 1имерза, г1о эшачоа оарцаг1бала кийча болаш ба. Дала г1о-новкъостал ду шо морча ц1енача наха… Саго деш дола дика а, во а шийна ду. Даь дика а, во а гайна-ганза хьайзза ц1адоаг1а. Дика даь дале - диканца, во даь дале - вонца. Х1ара боаккхаш бола ког из дагара ца доалаш боаккхалба оаша, леладеш мел дар, беркате, Даьла раьза волаш хилда шун! Цхьа х1ама дагадехача санна, кулг а лостадаь т1атехар вокхсаго:
- Бехк ма баккхалахь, вокхсага къамаьл д1аьха хул. Со ала воаллар, со шох кхетар а, х1анз оаша арабаьккхача наькъаца дувзаденна да. Со малав, мичара ва ма хетта. Из 1а хаьттад аьнна хьона дала жоп долаш вац со. Из са жоп хьона эшаш а дац. Делкъа ханна д1акхоачаргда шо, оаша арабаьккхача наькъо т1ахьехача моттиге. Нийсаг1а а, лоацаг1а а аьлча, укх хьунаг1ара арадаьлча, кхы цхьаькха хьу йолча кхоачаргда шо. Цу хьунара ара ца доалаш, хьаст болча совцаргда шо. Шо кхача дезаш йола юрт цу хьуна арахьа я. Деррига цига довзаргда шоан. Цигга д1аболалургба шун сармакацара къовсам. Халонаш, духьаленаш к1езига хургья аьлча, бакъдац. Цхьайола халонаш хала а, вожаш атта а кхоачашъе в1ашт1ехьдаргда шун. Доха ца дохаш, дог ца эккхаш, барт-цхьоаг1о йолаш шо хуле, деррига кхоачашде аттаг1а хургда шоана.
- Анзор, д1аэца ер т1ормиг, укх чу йоахк 1алаьмате ч1оаг1а шоана эшаргйола молхаш. Шоай 1адсаькхий т1аьский бухьигашта, кхыдолча герзашта, топий, тепчай пхонашта хьокхаргья оаша ер молхаш. Цу сармака дег1о ч1оаг1а ловш йоаца молхаш я ераш, молхаш аьлча а, дохьаж да ер. Гой, укх кхабилга чу да хьона дохьаж, - аьле, хьайоакх вокхсаго т1ормига чура 1аьржа кхабилг. - Х1аьта ер, - аьле хьайоакх цхьаькха кхо к1ай го бода мора кхабилг. Вокхал тоъал йоккхаг1а а, шераг1а я из.
- Укх кхабилга чура яр, дунен т1арча моллаг1ча герзо, говро ца теха, ж1але, кхыча аькхо церг теха яьча човна цу сахьате дарба хулийташ, из чов хинна моттиг, кхыметтел муа ца буташ дарба дергдола молхаш я шоана. Цу сармако шоана хьаетташ йолча шодех дукха дохьаж доал шоана. Уж шодаш хьакхийттача моттиге хьакха еза уж. Ер молха д1атеха хий чудолаш йола шуша хилча бакъахьа я хьа х1ара эздечунга.
(Д1ахододар хургда)




Воспитание детей

Всем известно, что действия намного эффективнее наших слов. Кроме продолжительных бесед и наставлений, пытайтесь показать вашим поведением что нужно делать. Какова будет реакция, если вы сказали ему, что "лгать нельзя", а сами попросили ответить на очередной телефонный звонок, что вас нет дома, или же продолжаете, "дымить" сигаретой, приговаривая, что сигареты - это яд. Повлияют ли наставления отца о чистоте, после того как он сам оставляет за собой кучу неубранного мусора? Будьте внимательны, чтобы ваши слова не обманывали ваши действия и чувства. Опуститесь на уровень вашего ребенка. Не забывайте, он еще не был взрослым, а вы уже были ребенком. Вспомнив то, что вы делали и чувствовали в детстве, вы можете сблизиться с ним. В противном случае ребенок может воспринять вас как "иноземного воспитателя", говорящего на непонятном ему иностранном языке. Одним из самых главных показательных примеров этого являются дети, которые не делятся своими чувствами и мыслями. Ребенка одолевают различные трудности, его грызут сомнения и страх, но семья ни о чем не догадывается, так как все, что они сделали - это попросили рассказать им, если вдруг у него есть проблемы. В этом случае ребенок может подумать, что взрослым не до его проблем, и не будет делиться своими чувствами. Как можно чаще ставьте себя на его место, вспоминайте чувства детских лет и старайтесь делиться ими с ребенком. Сделанный вами один шаг заставит его бежать к вам. Не используйте свое чувство сострадания в ненужном месте. Невозможно быть более милостивым, чем милостив Аллах. Предоставление полной свободы ребенку, мотивируя это его возможным беспокойством или разочарованием, не пойдет ему на пользу, а лишь навредит ему. Например, в нашей религии сказано, что ребенка школьного возраста необходимо обучать совершению намаза, а если он все еще не совершает его к десяти годам, то ваш долг наказать его. Когда был послан аят о том, что мы должны оберегать себя и свою семью от адского огня, то сподвижники спросили у посланника Аллаха (Да благословит его Аллах и приветствует): "О, посланник Аллаха, мы в состоянии выполнить повеления и уклониться от запретов Аллаха, и уберечь себя от огня, но как мы сможем уберечь наших детей и семьи?" Ответ был таков: "Вы также прикажите им выполнять повеления Аллаха и уклоняться от запретов". Особенно часто можно встретить женщин, которые, несмотря на то, что сами укрыты, одевают своих девочек в нескромную одежду. Безусловно, нам покажется сомнительной будущая жизнь этих детей, которые с малых лет не усваивали принципов укрывания и целомудрия. Семьи, поступающие таким образом, говорят, что они в детстве тоже были такими, и что со временем они взяли себя в руки. Но не забывайте, что основной принцип воспитания - это выполнение правильных действий, а не испытание на себе ошибок. Часто можно услышать жалобы от семей, которые сами не смотрят телевизор по причине трансляций различных передач, явно не благоприятствующих воспитанию, но в то же время не могут оторвать ребенка от экрана. В большинстве случаев причинами являются жалобы и хныканье детей, чтобы не пропустить очередную серию мультфильма. Поймите, ребенок всегда будет плакать и жаловаться. Он всегда будет испытывать вас. Каждый ваш шаг назад будет являться для него поводом для этого. Тем не менее, душевное строение детей, если выразиться психологическим термином, является "пластичным". Будьте уверены, если вы будете упорствовать, ребенок позволит вам приспособить его.
Будь в гармонии с женой
В воспитании ребенка огромную роль играет согласие и взаимопонимание родителей. Поэтому в семье муж и жена должны любить друг друга ради Аллаха. Одной из самых распространенных причин такой душевной болезни, как шизофрения, является разлад в отношениях родителей и ребенка. Например, отец говорит одно, а мать - совсем другое. То же самое касается и поступков. Результат: раздвоение рассудка. Поэтому партнеры предварительно должны обсудить свои действия.

Первоначальные установки в воспитании: 1. Ребенку необходимы любовь, внимание, нежность, забота. В первые годы жизни все это должна дать ему мать. Здесь важно учесть, что все ребенку должно даваться в определенном количестве, чтобы "не перегнуть палку", потому что беспредельная любовь может сделать ребенка эгоистичным и зависимым.
2. Воспитание чувства самоконтроля (воздержание). С детства у ребенка возникают желания получения или овладения. По мере взросления приходит сдержанность в желаниях. Мать должна научить воздержанию от непроизвольного испускания мочи или слез, а также питания в неустановленное время. Что необходимо подвергнуть контролю? Время, время принятия пищи, разговор (научить правильно говорить), общение (этикет беседы со взрослыми). Ребенок должен получить основание, опираясь на которое он сознательно будет ограничивать свои желания. Это основание - достижение довольства Аллаха над ним. Поэтому послушание родителям есть подчинение Всевышнему Аллаху. Есть мудрое высказывание: "Человек рождается со всеми качествами - и хорошими, и плохими, кроме обмана, который приобретается в обществе". Это говорит о том, что родители ни в коем случае не должны идти на обман ребенка, даже в своих обещаниях. Ислам советует воспитывать ребенка на принципах равновесия и гармонии. Это значит, что разрешение не существует без запрещения, поощрения не бывает без наказания, но все в пределах норм, установленных Всевышним Творцом.
3. Хороший пример со стороны родителей. Ребенок подражает увиденному в окружающем мире, а затем в 5-7 лет осознает, что есть хорошо, а что плохо. Пророк (Да благословит его Аллах и приветствует) сказал: "Те, кто не обучает детей своих исламу, попадут в ад".
4. Хорошее образование. Практику воспитания необходимо всегда согласовывать с Кораном и сунной и просить помощи у Аллаха в правильном воспитании. Не надо забывать, что отец - управитель семьи и Аллах будет спрашивать в первую очередь с него, как он воспитал своих детей. В хадисе говорится, что когда умирает сын Адама - человек, его дела прекращаются кроме трех: 1) продолжающееся садака (постройка медресе, мечети, книги), пока люди используют это садака; 2) переданные знания, которые полезны людям; 3) дети, которые будут совершать хорошие дела и молиться за родителей. Да поможет нам Всевышний создать семью с религиозно-нравственными хорошими качествами!

И прощай тому, кто притесняет тебя
Способность к прощению является одним из высоких нравственных качеств, о котором Аллах Всевышний во многих аятах Корана говорит, указывая, что люди, которым свойственно это качество, являют собой образцы высшего благочестия в исламе, ибо Аллах отнес их к числу совершающих благодеяния, а значит, снискавших любовь и благоволение Аллаха. Аллах Всевышний сказал: "… и которые сдерживают гнев и прощают людям. Аллах любит совершающих благие деяния". Это объясняется тем, что такие люди сумели сдержать свой гнев и освободились от бремени скрытой злобы и ненависти, выйдя на широкий простор прощения и снисходительности по отношению к людям. И благодаря этому они не только обрели чистоту, радость и спокойствие души. Аллах Всевышний сказал: "… и которые защищаются, подвергнувшись притеснениям. И воздаянием за другое (должно) послужить нечто столь же дурное, а того, простит и удалит, - наградит его Аллах. Поистине, он не любит несправедливых! Не в чем упрекнуть тех, кто защищался от несправедливости, но заслуживают упреков и обижающие людей и без права покушающиеся на земле на то, что им не принадлежит, таким уготовано мучительное наказание. Поистине, взаимоотношения между членами общества верующих основываются не на упреках, желании настоять на своем и стремлении отомстить за все малые и большие обиды, нет, в основе взаимоотношений между ними лежат такие вещи как проявление снисходительности, способность закрывать глаза на упущение со стороны других, прощение и проявление терпения, к чему призывают людей установления ислама и к чему побуждает их его высокие нравственные качества. Аллах Всевышний сказал: "Не равны между собой доброе и дурное, отражай же тем, что лучше и тогда тот, с кем ты враждуешь, станет как близкий друг. И не будет наделен этим никто, за исключением проявляющих терпение, и не будет наделен этим никто, кроме обладающих великим уделом". Поистине, если всегда отвечать злом на зло, это приведет к возникновению у людей враждебных чувств по отношению друг к другу и породит ненависть и тайную злобу. Если же на зло отвечать добром, то это станет гасить гнев, успокаивать души и очистит их от скверны и тайной злобы, и бывшие враги будут превращаться в близких друзей благодаря всего лишь доброму слову или улыбке сочувствия одного из них. Именно таких нравственных качеств должен придерживаться верующий. Аллах Всевышний говорит: "… так прощай же великодушно". Укба бин Амир (Да будет доволен им Аллах) сказал Пророку (Да благословит его Аллах и приветствует): "О посланник Аллаха, поведай мне о том, какие дела являются наиболее достойными" Пророк (Да благословит его Аллах и приветствует) дал мне такое наставление: "О Укба, поддерживай отношения с тем, кто порывает их с табой, давай тому, кто отказывает тебе, и отстроняйся от того, кто притесняет тебя". А в другой версии этого хадиса сообщается, что он сказал: "… и прощай тому, кто притесняет тебя".
М. МУСЛИМОВ


 
----

??????.???????
Новости |  Наш Президент |  Пишет пресса |  Документы |  ЖЗЛ |  История
Абсолютный Слух |  Тесты он-лайн |  Прогноз погоды |  Фотогалерея |  Конкурс
Видеогалерея |  Форум |  Искусство |  Веб-чат
Перепечатка материалов сайта - ТОЛЬКО с разрешения автора или владельца сайта и ТОЛЬКО с активной ссылкой на www.ingush.ru
По вопросам сотрудничества или размещения рекламы обращайтесь web@ingush.ru